آینده منازعات خاورمیانه منطقه گرایی یا واگرایی( بخش پایانی)

دکتر مهدخت ذاکری

پنجاه و سومین نشست تلگرامی گروه مطالعات روابط بین الملل

تدوین : زهرا شریف زاده

علاوه بر مواردی که ذکر شد در باره جن های داخلی حال حاضر به عنوان منازعات جاری در خاورمیانه طبق تعریفی که از منازعه و منازعه بازفرجام در منطقه ارائه دادیم ،تهدید تروریسم نیز یکی دیگر از مؤلفه های منازعه می تواند در این تعریف ما بگنجد و اینجا به این می پردازیم که در حال حاضر به چه صورتی هست و کرونا چه تاثیری را می تواند بر تشدید ترئریسم داشته باشد؟
در منطقه ما دو گروه داعش وشاخه های مختلف القاعده فعال بودند اما با این شیوع و همه گیری بیماری کرونا و با وجود اینکه شرایط گسست اجتماعی و ناامنی روانی نسبت به روند جاری و آینده فضا تا حد زیادی می شود گفت که امن تر و مهیاتر شده برای این گروه ها به عنوان مثال با افزایش اقدامات قرنطینه در همه کشورهای مختلف و به تبع آن تعطیلی مدارس و دانشگاهها و افزایش بیکاری و اینکه افراد مجبورند دورکاری بکنند.
بنابراین بسیاری ناگزیرند که زمان طولانی تری را در فضای مجازی سپری کنند آن هم به تنهایی که این می تواند برای افراد یک مقدار تهدیدزا هم باشد .در این راستا آنتونیو ترش در یک جلسه جوانان، صلح و امنیت شورای امنیت که در مارس برگزار شده بود هشدار داده که این فضا می تواند برای تروریست ها بستر مناسبی باشد که از جوانان سوء استفاده بکنند و افرادی که دچار بیماری های ذهنی هستند،تروماهای روانی دارند می توانند که جذب این گروهها بشوند .این گروهها در darknet ها و فضاهای اینکریجنت خیلی فعال هستندو گروهها تروریستی می توانند این افراد را به آن تالارها جذب کنند و دعوت بکنند و فضا هم می تواند برای جذب افراد مناسب باشد.
الان در حال حاضر نمی توانم آمار دقیقی به شما بدهم که این گروه ها چه تعداد افراد را توانستند جذب بکنند اما با توجه به رکوردی که پیش تر از داعش وجود دارد که بسیاری از افراد خودش را که از کشورهای غربی جذب کرده بود از طریق همین فضاهای مجازی و از طریق همین اسکایپ یعنی از شیوه های مجازی در واقع جذب کرده بود و به عنوان یک شیوه جا افتاده در میان این گروهها وجود دارد.بنابراین با اتکای به این رکورد همچنین برآوردی دور از ذهن نخواهد بود این یک مورد ،پس از فضا در واقع می تواند بستر را فراهم بکند.
خیلی راحت تر برای جذب این افراد و مورد دیگر این که همان طور که گفتم بسیاری از حواس ها و نگاه ها به نحوی بشود گفت که صرف مقابله با این بیماری شده شاید تا حدی ما با ضعف نیروهای امنیتی مواجه باشیم .حالا در کشورهایی مثل عراق،سوریه و یمن و ...که یک موردی درگیر منازعه هستند و اصطلاحا دولت مستقر دچار فطرت شده یا با دولت های فرومانده مواجه هستیم.بنابراین فعالیت گروه های تروریستی در این کشورها خیلی راحت تر هست .حالا آماری هم که خدمت شما ارائه کردم.از میزان گسترش فعالیت های تروریستی در دو کشور سوریه و عراق گواه همین مدعاست.
تا اینجا برای منازعه صحبت کردیم و اینکه چه پیامدهایی می تواند برای منطقه با توجه به متغیر کرونا داشته باشد .اما الان می خواهیم به این بپردازیم که روند این منازعات به چه سمتی حرکت خواهد کرد؟بسیاری افراد همچون کسانی که در مورد جهان پسا کرونا چندان خوش بین به ادامه همکاری و تداوم آن روند خوش بین نیستند .در ارتباط با منطقه خاورمیانه هم بسیاری از افراد هستند که معتقدند نه...
این منطقه دستکم تجربیات بسیار ناکامی در گذشته از انواع همکاری منطقه داشته است اما من معتقدم که می شود به ویروس کرونا و پیامدهایی که برای منازعات دارد به مثابه فرصتی برای رسیدن به همکاری مننطقه ای نگاه کرد.
اما چطوری؟
ابتدا صحبت کردیم در باره منطقه گرایی اضطراری و آنچه که می تواند در باره همکاری منطقه ای در خاورمیانه بیشتر عملیاتی باشد.
به چه ترتیب؟
اینکه بایستی از مصادیق اضطرار یعنی از تهدید مشترک استفاده کرد .در حال حاضر ویروس کرونا تهدید مشترک علیه همه دنیاست و منطقه ما هم مستثنی نیست .حالا برخی از این دلایل اشتراک تهدیدات این ویروس را هم مزور کردیم اما پس در واقع با منطقه گرایی اضطاری و با استفاده از low politics یعنی سیاست های ادنا به عنوان دیپلماسی سلامت می شود که کشورهای این منطقه را کنار هم قرار داد.دستکم در وله اول شاید بشود که در باره ایران ،ترکیه و سعودی صحبت کرد که در باره منافع کوتاه مدتی پیرامون همکاری ها در باره سلامت با هم صحبت بکنند می شود امیدوار بود که این همکاری و نشست ها به باقی امور هم سرریز بشود من جمله مثلا آتش بس در یمن و یا مذاکره برای سوریه.
اما آنچه که به طور مشخص من می توانم پیشنهاد بدهم و می خواهم که اینجا در باره اش صحبت کنیم.استفاده از این فضا با رویکرد منطقه گرایی اضطراری برای جمهوری اسلامی ایران هست که به عنوان کنش گر مؤثر در منطقه پیشنهاد دهنده ی ایجاد یک platform مجازی باشد با رویکرد سلامت به منظور مقابله با تهدید مشترک بیماری کرونا.
اما شکل اجرایی و عملیاتی این پلتفرم آن چیزی که پیشنهاد من هست .می تواند در راستای ایجاد یک مکانیزمی باشد متشکل از دیپلمات ها،نخبگانه، روزنامه نگاران و متخصصان سلامت عمومی بعنوان نمایندگان کشورهای منطقه به منظور اجرای تصمیمات بین المللی مقابله با این بیماری مثلا این پلتفرم می تواند هدفش لجستیک ،پشتیبانی ،اتخاذ تصمیمات منطقه ای فوری،نظارت و عرضه تجهییزات پزشکی درمانی باشد.حتی سیاست گذاری های یکسان باشد.حمایت از گروه های آسیب پذیر منطقه مثل پناهجویان و البته به اشتراک گذاری یکسری اطلاعات و عملیات درمانی و پزشکی باشد.
اما مهم ترین هدفی که این پلتفرم می تواند داشته باشد در ساختار خودش ،مذاکره کشورهای منطقه برای آتش بس و توقف منازعات در سوریه و یمن باشد که همان طوری که گفتم این فرصت خیلی مناسبی خواهد بود برای ایران به عنوان یک کنش گر مؤثرمنطقه ای که پیشگامیاین امور را برای ایجاد مذاکره برای صلح در این منطقه منازعه خیز بعهده بگیرد.من اینجا صحبتم را تمام می کنم و می توانیم ادامه بحث را در قسمت پرسش و پاسخ با همدیگر به آن بپردازیم.

 

تحریریه مجله ایرانی روابط بین الملل