تغییر ژئوپولیتیک انرژی جهان



دکتر امیر هوشنگ  میر کوشش

آژانس بین المللی انرژی در خرداد ماه امسال در گزارشی از افزایش 2/5برابری تولید گاز جهان تا حدود 12 سال آینده خبر داد و اعلام نمود که این حجم افزایش گاز مربوط به تولید گاز های نا متعارف یا گاز شیل(Shale) می باشد.گروه سیتی بانک نیز در گزارشی پیش بینی کرد که تولید نفت آمریکا تا سال 2020 به 13 تا 15 میلیون بشکه در روز افزایش خواهد یافت که از طریق روش های جدید استخراج و ذخایر  نفت شیل خواهد بود.
شیل نوعی سنگ رسوبی است که ازرس فشرده به صورت ورقه های نازک تشکیل شده است.  شیل های گازی گروه متنوعی از سنگ ها هستند که دارای گاز متان می باشند و در اعماق زمین جای دارند. می توان به وسیله حرارت دادن و یا ایجاد شکاف هیدرو لیکی، متان آن را استخراج نمود. بر اساس فنآوری های جدید با تزریق آب و شن تحت فشار دهانه ذخایر گازی باز می شود و امکان استخراج گاز فراهم می شود. ذخایر نامتعارف گاز 4/9برابر ذخایر متعارف گاز می باشد. برآورد ها نشان می دهد که32560 تریلیون فوت مکعب معادل 914 تریلیون متر مکعب ذخایر گاز غیر متعارف در جهان وجود دارد و این در حالی است که ذخایر متعارف کنونی گاز طبیعی  بر اساس تخمین سال 2009 شرکت BP حدود 187 تریلیون متر مکعب می باشد.
ایالات متحده آمریکا از بزرگترین مخازن گاز شیل در جهان  برخوردار است. بر اساس تخمین های انجام گرفته بیش از 23 درصد این ذخایردرآمریکا قرار دارد واین کشور از سال 1990 تولید گاز از این منابع را آغاز کرده است.بیشترین ذخیره گاز شیل جهان پس از آمریکای شمالی در چین و هند قرار دارد.

ذخایر گاز شیل در جهان

مناطق جهان

تریلیون فوت مکعب

آمریکای شمالی

109

آمریکای لاتین

60

اروپا

15

روسیه

18

چین و هندوستان

100

استرالیا

66

خاورمیانه و شمال آفریقا

72

سایر نقاط جهان

17

جمع

457

نفت شیل  یا نفت کروژن به دسته ای از سنگ ها گفته می شود که دارای مواد آلی(کروژن) است.این نوع سنگ در پهنه وسیعی از طبیعت از آب های شیرین تا دریاچه های نمکی و باتلاق های رسوبی وجود دارد. از شیل های نفتی از هر تن مرغوب، حدود 130 لیتر نفت به دست می آید.ذخایر قابل استحصال نفت از شیل های نفت ، بیش از 2000 میلیارد بشکه بر آورد می شود که بیشترین آن در ایالات مرکزی آمریکا قرار دارد. مجموع ذخایر نفت شیل جهان حدود 2/8 تا 3/3 تریلیون بشکه است. ایالات متحده آمریکا بزرگ ترین ذخایر شیل نفتی جهان را داراست که حدود 62 درصد منابع موجود را تشکیل می دهد. ایالات متحده آمریکا با حدود 330 تریلیون تن ذخایر نفت شیل صاحب بزرگ ترین ذخایر نفت شیل جهان می باشد. نفت شیل آمریکا 1/5  تا 1/8 تریلیون بشکه تخمین زده شده است که تمامی آن قابل استحصال نیست. نصف این مقدار نیز تقریبا سه برابر ذخایر ثابت شده نفت عربستان است.

میزان ذخایر نفت شیل جهان

مناطق جهان

ذخایر نفت شیل (میلیون تن)

آمریکای شمالی

3340000

آمریکای جنوبی

-

آفریقا

12373

آسیا

20570

استرالیا

32400

اروپا

4180

خاورمیانه

35360

بنا براین، به نظر می رسد که ژئو پولیتیک انرژی جهان در حال تغییر است. درگذشته جریان انرژی از خاور میانه به سمت آمریکای شمالی  و اروپا و بعدا به سمت آسیای شرقی بود ، اما این جریان تدریجا در حال تغییر است و گاز و نفت در آینده نزدیک از آمریکای شمالی به سمت اروپا و دیگر مناطق نیازمند ارسال خواهد شد. از طرف دیگر کاهش مصرف نفت در کشور های صنعتی و افزایش این مصرف در کشور های جهان سوم این دگرگونی را  بیشتر نمودار خواهد کرد. ایالات متحده آمریکا تا چند سال دیگر به قطب انرژی جهان تبدیل خواهد شد. این تحول نه تنها بازار انرژی بلکه بازار کار را نیز دگرگون خواهد کرد و معادلات انرژی در جهان را تغییر خواهد داد. این موضوع به کمرنگ شدن شرایط استراتژیک و ژئو پولیتیک روسیه و خاورمیانه در بعد انرژی و دیگر ابعاد خواهد انجامید و نفوذ  و تاثیر گذاری این دو منطقه  را در جهان  کاهش خواهد داد.