شما اینجا هستید: Homeکتاب ها و مجله های علمیکتابخانهتاثیر کووید 19 بر اقتصاد بین الملل

تاثیر کووید 19 بر اقتصاد بین الملل

سیده زهرا موسوی*

 بیان مسئله
در روزهای پایانی دسامبر 2020در ووهان چین ویروس کرونا شیوع یافت . داده ها حاکی ازانتشار این ویروس در تمامی کشورهاست که سازمان بهداشت جهانی پاندمی کووید 19 را رسما تائید و اعلام کرد. اول آوریل 2021 پاندمی کووید 19 یک همه گیری بی سابقه در تاریخ بشریت محسوب می شود که بیش از129570621 میلیون نفرمبتلا و 2830132 میلیون نفرجان خود را از دست دادند. با توجه به افزایش افراد مبتلا و آمار مرگ و میر و عوارض های احتمالی این ویروس و فشار شدید بر نظام درمانی و اطلاعات و هشدارهای سازمان بهداشت جهانی بسیاری از کشورها به اقداماتی نظیر تعطیلی و محدودیت های مرزی مبادرت نمودند. در نتیجه سبک زندگی جامعه تغییر و فعالیتهای اقتصادی هم در بخش تولید ، توزیع به طرز چشمگیری کاهش یافت .شرایط بوجود آمده موجب رکود در اقتصاد جهان شده ،برخی از کشورها راه نجات و برون رفت این وضعیت و شاید جبران زیان های اقتصادی را در درمان قطعی و تولید واکسن کرونا می دانند .سوال: کووید 19 چه مشکلاتی را دروضعیت اقتصادی جهان ونظم بین الملل آینده بوجود خواهد آورد ؟ فرضیه: کووید 19 باعث کاهش رشد اقتصادی جهان (رکود ،بیکاری ، و مشکلات اجتماعی و سیاسی ) شده و تغییراتی را نظم بین الملل در حال گذار ایجاد خواهد کرد .


وضعیت اقتصاد جهان بعد از کووید 19
با توجه به افزایش تعداد افراد مبتلا و فشار شدید بر نظام درمانی، بسیاری از کشورها به اقداماتی نظیر تعطیلی ، فاصله گذاری اجتماعی ، محدودیت‌های درون شهری ومرزی مبادرت کرده‌اند. در نتیجه، فعالیت‌های اقتصادی در هر دو بخش تولید و مصرف موقتا متوقف شده است. در واقع، این همه‌گیری باعث بروز شرایطی شده است که اقتصاد جهان را به طور همزمان متوقف کرده است.
کنسوکا یاناجیدا در یادداشتی که وب سایت موسسه امور بین‌الملل ژاپن آن را منتشر کرد، نوشت: برآوردها نشان می‌دهد هر قدر تداوم شیوع کووید-19 و گسترش ابتلا به آن بیش‌تر باشد، پیامد منفی آن بر اقتصاد جهان نیز بیش‌تر خواهد بود. برخلاف بلایای طبیعی نظیر زلزله و توفان، بیماری‌های همه‌گیر تاسیسات تولید را نابود نمی‌کنند و از این رو، شوکی نسبتا کوتاه‌مدت قلمداد می‌شوند. با این حال، تاثیر شوک کرونا بسیار گزاف و عمیق بوده و شرکت‌ها (خصوصی و دولتی ) ،شبکه بهداشت و درمان ، کارگرها و.... سراسر جهان را به شدت تحت تاثیر قرار داده است.
مهم‌ترین اولویت همه کشورها تلاش برای جلوگیری از گسترش کووید-19 و کنترل هرچه سریع‌تر آن است. هم‌زمان، اتخاذ سیاست هایی که فعالیت های اقتصادی در دوران گدار از کرونا و پساکرونا به شکل قابل قبولی برگردند . حمایت از این تلاش‌ها، بسیار مهم است از این رو باید همکاری و تعامل جامعه بین الملل بیشتر و منسجم تر شود .کانال‌های تاثیر کووید-19 بر اقتصاد عبارتند از: 1) رکود مصرف داخلی 2) کاهش تقاضای خارجی به خاطر وخامت اقتصادهای خارجی 3) رکود تجارت خدماتی نظیر گردشگری و حمل و نقل4) رکود تولید داخلی 5) اختلال در زنجیره عرضه وتقاضا 6) افزایش هزینه‌ها به خاطر اختلال در سامانه‌‌های تدارکاتی.
در چنین شرایطی دو سناریو قابل پیش بینی است:
1) تاثیر کاهش تقاضای خارجی
تولید ناخالص داخلی واقعی ژاپن در بیشترین حالت 5.4 درصد و در کمترین حالت 1.9 درصد کاهش خواهد یافت. تولید ناخالص داخلی واقعی آمریکا و اتحادیه اروپا به اضافه انگلیس در بیشترین حالت به ترتیب 4.8 درصد و 8.3 درصد و در کمترین حالت 1.4 درصد و 2.2 درصد کاهش خواهد یافت. رکود آمریکا و اروپا تاثیر منفی عظیمی بر اقتصاد جهان برجای خواهد گذاشت.تولید ناخالص داخلی واقعی چین در بیشترین حالت 11.2 درصد و در کمترین حالت 2.9 درصد کاهش خواهد یافت. با این حال، انتظار می‌رود که اکنون اجرای اقدامات مالی مشابه برای چین بخاطر تاثیر وام‌ها و کاهش رشد اقتصادی آن، دشوار باشد. همچنین، کشورهای شرق آسیا از طریق زنجیره عرضه تاثیر عظیمی بر صنعت تولید خواهند گذاشت و به‌ویژه کشورهای وابسته به صادرات، رشد منفی قابل توجهی تجربه خواهند کرد. از آنجا که شوک کرونا، بحرانی اقتصاد محور بوده و تاثیر قابل توجهی بر زنجیره عرضه برجای می‌گذارد، این شوک بر اقتصاد شرق آسیا که پایگاه‌های تولید در آنجا متمرکز شده است، تاثیری جدی‌تر خواهد داشت.
2) تاثیر رکود تولید و اختلال در سامانه‌های لجستیکی
کاهش تولید ناخالص داخلی کشور ها تاثیرات عمیقی بر تولید خواهد داشت و رکود تولید به اختلال در سامانه های لجیستیکی منجر خواهد شد.


توانمندی دولتها در پاسخ به بحران کرونا
نتایج متفاوت کشورها در مقابله با ویروس کرونا تأمل برانگیز است. در آمریکای شمالی، ایالات متحده امریکا وضعیت فاجعه باری را تحمل کرد تا امروز با تمام پیشرفت ها در زمینه تولید واکسن ،اما هنوز در مهار بیماری و آمار مرگ و میر کارنامه بسیار بدی داشته است .در حالی که اروگوئه و کاستاریکا نسبتاًموفق بودند. روسیه، اسپانیا، بریتانیا، ایتالیا و فرانسه از مردودین قارۀ اروپا بودند و در آسیا ایران تا این زمان یکی از بدترین کارنامه ها را داشته است. این در حالی است که برخی کشورها مثل آلمان ،کره جنوبی و سنگاپور به سرعت و با کمترین تلفات و هزینه بر بحران غلبه کردند و برای عملکرد موفقیت آمیز خود مورد تمجید قرار گرفتند.
آیا میتوان این تفاوتها را اتفاقی، محصول ژنتیک متفاوت مردمان ساکن این سرزمینها، یا نوع ویروس وارد شده به آنها دانست؟ آیا سطح ثروت و فناوری متفاوت این کشورها، توضیحی کافی برای تحلیل این تفاوتها ارائه خواهد داد؟یا رفتارو عملکرد دولت مردان در مواجه با بحران و اعتماد و همراهی مردم توانسته کارنامه های متفاوت ارائه دهد .پیش‌بینی‌ها حاکی از آن است که جایگاه این کشورها در صورتی که بتوانند در کنترل مدیرت این بحران نیز موفق باشند، تغییر پیدا می‌کند .
در ایران ناکارآمدی در مدیریت بحران، عدم هماهنگی بین مسئولان سیاسی و امنیتی، بی‌اعتمادی مطلق مردم به آنها، دخالت نهادهای مذهبی و غیرتخصصی، ایجاد تنش بیشتر در روابط خارجی از دلایل شکست حکومت در برابر بحران کروناست . هنوز شاهد آشفتگی در تصمیم‌گیری مسئولین و اظهارات ضدونقیض آنها، عدم توجه مردم به مقررات و بی‌اعتمادی به آمارهای رسمی و در نتیجه گسترش روزافزون این بیماری هستیم .

چند توصیه راهبردی

پر واضح است که جهان پساکرونا با دنیای قبل کرونا از منظر اقتصادی ،سیاسی ، اجتماعی و فرهنگی متفاوت خواهد بود.
1)شکاف اقتصادی بین قدرت های بزرگ آمریکا و چین به دلیل عدم ارائه اطلاعات درست و شفاف چین که منجر به سوء مدیریت ایالات متحده در بحران کرونا شده می تواند الگویی برای سایر دولتها جهت برنامه‌‌ریزی فراگیر و دقیق و هماهنگی بین ملت و دولت و تعامل کشورهای موافق در آینده باشد شاید روند جهانی شدن تسریع شود.
2)در عصر فن آوری و اطلاعات روند ارتباط بین کشورها و مردم در فضای مجازی بیشتر خواهد شد ارائه الگویی دقیق وفراهم نمودن بستر های لازم و مطمئن می تواند بخشی از کاهش رشد اقتصادی را جبران کند خصوصا در بخش گردشگری ، گردشگری در فضای مجازی ،هر چند صنعت حمل و نقل آسیب جدی می بینند .
3) با آشکار شدن ضعف ها عدم توانمندی اغلب کشورها در مدیریت پاندمی کووید 19 می توان از کشورهای موفق الگو گرفت و برای سبک زندگی جدید و ارتباطات سیاسی ، اقتصادی ،اجتماعی و فرهنگی در فضای مجازی برنامه ریزی کرد.
4) رشد اقتصادی جهان تا چند سال آیتده به قبل از کرونا باز نمی گردد باید برای تمام سطوح جامعه ولایه های زیستی نظریه علمی و الگوی واحد با توجه به امکانات و ظرفیت ها ارائه داد. جسارت ،واقع نگری کافی برای پذیرش عمق و گستره بحران و اراده کافی برای اقدام سریع و قاطع ،آینده پژوهی برای گدار از کرونا و پسا کرونا ، احترام و پدیرش یافته های علمی و ایجاد اعتماد ملی بزرگترین پشتوانه آینده نظم بین الملل خواهد بود . .

نتیجه گیری
در وضعیت جهانی شدن، زمان بر مکان غالب می‌شود و ایرانی ، ترکیه ای ، یا چینی بودن تأثیری بر نوع دسترسی ما به این جهان ندارد . عامل تأثیرگذار بر کامیابی یا ناکامی کشورها در مدیریت بحران کرونا،اتخاذ تصمیمات به موقع و درست حکمرانی خوب و اعتماد و همراهی جامعه است. تمام عوامل تأثیرگذار دیگر، از جمله شکل حکومت، تواناییهای مالی و فناورانۀ کشورها، همبستگی اجتماعی و فرهنگ عمومی، تنها هنگامی میتوانند نقش قابل توجهی ایفا کنند که در چارچوب یک الگوی حکمرانی مطلوب بحران قرار گیرند و بتواند جامعه را همسو کند . سطح ثروت، میزان توسعه یافتگی فناورانه و حتی شاخصهای حوزۀ سلامت هم تنها در کشورها تسهیل کننده هستند .
رهبران باید تلاش کنند بحران را عامل همبستگی و پیوند در کشورشان قرار دهند. بجای سخن گفتن از دشمن ، توطئه ،و بهره برداری های سیاسی برای توجیه ناکار آمدی ، دشمن اصلی را ویروس اپیدمیک بدانند و مأموریت خود را محافظت از تمام مردم در برابر این ویروس و پیامدهای اقتصادی، اجتماعی و روانی آن بدانند . قطعا بازیگران اصلی و تعیین کننده در نظام بین الملل پسا کرونا دولتهایی هستند که بحران کرونا را بهتر مدیریت کردند.
در خصوص ایران، کارنامۀ دستگاه حکمرانی ایران در بحران کرونا نه تنها کارنامۀ قابل قبولی نبود، بلکه از بسیاری جهات حتی در میان کشورهای منطقه هم وضع خوبی نداشت. ازکشوهای همتراز منطقه عقب ماندیم، و در سیاستگذاری، تصمیم گیری و اجرا بسیار متشتت، سست و گاه حتی ناتوان عمل کردیم. باید بحرانها را شناخت، پذیرفت و دربارۀ آنها اندیشید. انکار بحرانها آنها را از بین نمیبرد بلکه تبدیل به فاجعه میکند. بحران کرونا نشان داد که حکومت در ایران حداقل از چند بحران نسبتاًپایدار و بلندمدت رنج میبرد: بحران تصمیم گیری، بحران اعتماد سیاسی، بحران انسجام سیاسی و بحران نقوذ یا قابلیت . تحریم های ایالات متحده، بر عدم قابلیت ایران برای مواجهۀ موفق با بحران کرونا مؤثر بودند اما تعیین کننده نبودند. پس فهم بهتر بحران، هم به درک بهتر گذشته در بستر وضعیت کنونی مدد میرساند و هم میتواند به ساختن بهتر آینده کمک کند. شاید معنای جملۀ عجیب وینستون چرچیل که گفته بود «هرگز اجازه نده یک بحران خوب هدر برود »همین باشد.

*دانشجوی دکتری روابط بین الملل دانشگاه ازاد سمنان واحد شاهرود

 

تحریریه مجله ایرانی روابط بین الملل



logo-samandehi

       شماره مجوز ۷۹۸۱۰

از وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی

مجله ایرانی روابط بین الملل

کلیه حقوق این وب سایت متعلق به مجله ایرانی روابط بین الملل است.
باز نشر مطالب با ذکر منبع بلامانع است.

کانال مجله ایرانی روابط بین الملل

کانال مطالعات روابط بین الملل