شما اینجا هستید: Homeیادداشتکنگره نهاد اصلی قانون‌گذاری در آمریکا

کنگره نهاد اصلی قانون‌گذاری در آمریکا

مصطفی جو کار: کارشناس مسائل آمریکا

کنگره آمریکا که نهاد اصلی قانون‌گذاری در این کشور محسوب می‌شود از دو مجلس نمایندگان و سنا تشکیل‌شده است. قوه مقننه دو مجلسی حاصل تلاش بنیان‌گذاران دولت ایالات‌متحده به‌منظور رعایت برابری بین تمام ایالات در عین توجه به حقوق مردم این ایالات و عدم تضییع حقوق مردم در ایالات پرجمعیت است. به‌گونه‌ای که علاوه بر رعایت حق تمام مردم آمریکا مبنی بر تعیین سرنوشت کشور، برابری تمام ایالات در مسائل بسیار مهم همچون انتصاب مقامات عالی کشور، حفظ شود. در این راستا مجلس سنا با حضور 100 سناتور – از هر ایالت دو نفر – به‌منظور رعایت  برابری ایالات با یکدیگر  و مجلس نمایندگان با -435 نماینده - که از هر ایالت به‌تناسب جمعیت آن انتخاب می‌شوند – به‌منظور جلوگیری از تضییع حقوق مردم ایالات، شکل‌گرفته است. دو مجلس آمریکا دارای اختیارات برابر هستند به‌جز اینکه طبق قانون اساسی وظیفه تصویب معاهدات امضاشده توسط ایالات‌متحده و همچنین تائید انتصاب مقامات اجرایی ارشد فدرال و مقامات قضایی به سنا سپرده‌شده است. علاوه بر این پیش‌نویس هرگونه قانون مربوط به افزایش مالیات باید در مجلس نمایندگان تهیه شود؛ درعین‌حال حق اصلاح و یا رد این پیش‌نویس‌ها برای سنا محفوظ است.
عوامل متعددی ازجمله سازمان غیرمتمرکز حزبی و تمایلات خاص احزاب محلی، نظام ایالتی گسترده و تقابل ملی‌گرایی و منطقه‌گرایی، تأثیرات دولت بر کنگره، وجود گروه‌های متعدد فشار و لابی‌گر، شیوه انتخاب نمایندگان و تأثیرات انتخابات محلی، و درنهایت تأثیرات مبتنی بر شخصیت افراد منجر شده است تا کنگره آمریکا، رهبری واحدی در مقایسه با آنچه در نظام‌های مجلسی مشاهده می‌شود نداشته باشد. نتیجه تعامل متغیرهای فوق در کنگره آمریکا نظام دائماً در حال تغییر رأی‌دهی است که بر اساس برآیند متغیرهای گوناگون در هر زمان، جهت‌گیری کنگره را تعیین می‌کند و منجر می‌شود تا نمایندگان کنگره خود را مجاز بدانند که متناسب بااهمیت موضوع و یا تأثیرپذیری از یک یا چند عامل خاص، در جزئی‌ترین مسائل محلی مربوط به ایالت‌های آمریکا نیز نقش عمده‌ای ایفا کنند.
روند قانون‌گذاری در کنگره
شرایط سیاسی و عوامل متعدد تأثیرگذار بر روند قانون‌گذاری در ایالات‌متحده باعث شده است تا پدران بنیان‌گذار این کشور مسیر منحصربه‌فردی را برای تصویب قوانین در آمریکا برگزینند که البته بیان تفصیلی آن از حوصله این نوشتار خارج است. به‌طورکلی برای تصویب یک لایحه در کنگره آمریکا، آن لایحه باید به‌طور جداگانه در هریک از دو مجلس نمایندگان و سنا تصویب شود. بدین منظور ابتدا لوایح توسط سناتورها و یا نمایندگان به کنگره معرفی می‌شوند، بعد از اولین قرائت رسمی در هر یک از دو مجلس، مجلسین هر لایحه را به‌منظور بررسی، به کمیته تخصصی مرتبط با آن می‌فرستند. در حال حاضر مجلس نمایندگان و سنا به ترتیب هرکدام دارای 21 و 16 کمیته اصلی هستند. البته باید به این نکته نیز اشاره کرد که هر کمیته اصلی به فراخور موضوعات تخصصی مرتبط با آن دارای تعدادی کمیته فرعی است که به کمیته اصلی این امکان را می‌دهد تا در صورت لزوم لایحه را برای بررسی بیشتر به آن ارجاع دهد. کمیته‌های تخصصی پس از بررسی لایحه، آن را برای تصویب به صحن مجلس می‌فرستند. ازآنجایی‌که هرروز طرح‌های مختلفی به‌طور هم‌زمان در هریک از کمیته‌ها موردبررسی قرار می‌گیرند، تنظیم اولویت بررسی قوانین در هر یک از مجلسین اهمیت خاصی پیدا می‌کند. وظیفه تعیین اولویت بررسی لوایح در مجلس نمایندگان بر عهده "کمیته تنظیم مقررات مجلس نمایندگان"  است که از ترکیب اعضای حزب اکثریت و اقلیت با نسبت 2 به 1 تشکیل می‌شود. در مجلس سنا نیز این وظیفه را رهبر حزب اکثریت به عهده می‌گیرد . اهمیت تنظیم اولویت بررسی قوانین زمانی خود را به‌خوبی نشان می‌دهد که در مواردی کمیته تنظیم مقررات یا رهبر حزب اکثریت در سنا با استفاده از اختیارات خود از مطرح‌شدن لایحه‌ای خاص- که احتمالاً با منافع آنان متعارض است- در مجلس نمایندگان یا سنا جلوگیری کنند.  
انتخابات کنگره
مدت‌زمان تصدی کرسی‌های کنگره برای سناتورها شش سال و برای اعضای مجلس نمایندگان دو سال است. به‌منظور جلوگیری از ایجاد تغییر اساسی و یک‌باره در ساختار کنگره، دوره تصدی سناتورها به‌گونه‌ای تنظیم‌شده است که هر دو سال یک‌بار تنها یک‌سوم کرسی‌های سنا به رأی گذاشته شود. به‌بیان‌دیگر انتخابات کنگره هر دو سال یک‌بار انجام می‌شود که در آن‌یک سوم سناتورها(33 نفر) – که دوره شش‌ساله تصدی آن‌ها به پایان رسیده است - و تمامی اعضای مجلس نمایندگان(435 نفر) جایگزین می‌شوند.
همانند انتخابات ریاست جمهوری، انتخابات کنگره نیز به‌صورت دومرحله‌ای انجام می‌شود به این صورت که در ابتدا مردم هر ایالت منطبق با قوانین ایالت خود در انتخابات مقدماتی شرکت می‌کنند تا نامزدهای اصلی هر حزب را برای شرکت در انتخابات اصلی انتخاب کنند. مهم‌ترین پیامد انتخابات مقدماتی فراهم کردن امکان تأثیرگذاری عامه مردم بر دیوانسالاری حزبی است. لازم به ذکر است موفقیت نامزدهای نزدیک به رئیس‌جمهور در انتخابات مقدماتی کنگره می‌تواند معیار خوبی برای سنجش محبوبیت وی در میان طرفداران حزب خود باشد.
شیوه منحصربه‌فرد انتخابات کنگره علاوه بر اینکه ثبات نظام قانون‌گذاری در ایالات‌متحده را در پی دارد سبب می‌شود تا رئیس‌جمهور ایالات‌متحده تنها 2 سال پس از به دست گرفتن قدرت با چالشی به نام انتخابات میان‌دوره‌ای مواجه شود. اهمیت انتخابات میان‌دوره‌ای کنگره برای رئیس‌جمهور ازآن‌جهت است که این انتخابات ممکن است منجر به تصاحب اکثریت کنگره توسط حزب مخالف او شود که در این صورت، مجلس نمایندگان قادر خواهد بود درزمینهٔ طرح لوایح مرتبط با بودجه و مالیات، و سنا درزمینهٔ تائید مقامات عالی کشور، رئیس‌جمهور را با چالش مواجه کند. درنهایت باید به این نکته توجه داشت که در انتخابات میان‌دوره‌ای تمایل عرفی رأی‌دهندگان به حزب مخالف رئیس‌جمهور به‌منظور ایجاد تعادل در ارکان قدرت است بنابراین عدم موفقیت حزب دولت در انتخابات میان‌دوره‌ای لزوماً به معنای ناکارآمدی یا عدم محبوبیت دولت نیست. 

 

تحریریه مجله ایرانی روابط بین الملل