شما اینجا هستید: Homeیادداشتپدیدار شناسی توافق هسته ایی(روش موستاکاس)

پدیدار شناسی توافق هسته ایی(روش موستاکاس)

زهرا شریف زاده عضو هیئت تحریریه مجله ایرانی روابط بین الملل

پس از سال ها گفتگو و مذاکرات مدوام میان کشورهای 1+5 با ایران، سرانجام  روز سه‌شنبه ۱۴ ژوئیه ۲۰۱۵  توافق پایانی پرونده هسته ای امضا و اعلام شد. در این زمینه با تعدادی از صاحبنظران  سیاسی  مصاحبه هایی بصورت کتبی انجام تا از طریق مصاحبه پدیدار شناسی و روش مقایسه ایی و دست یافتن به شباهت ها و تفاوت های دیدگاه هابر اساس روش افتراق و توافق جان استوارت میل و طرح شبیه ترین موارد و متفات ترین موارد  بتوان به یک استنباط علمی دست یافت . نظر شما در خصوص توافق هسته ای چیست؟ اوباما در پی امضای این توافقنامە آن را نشانەای از کامیابی سیاست جدید آمریکا در حل مناقشات بین المللی از طریق سیاسی خواند، این گفتە را تا چە حد درست میدانید؟ اقدام روحانی بعد از توافق هسته ایی در پی انجام وعده های انتخاباتی اش چیست؟ توافق هسته ای چگونه بر فضای سیاسی کشور ایران تأثیر خواهد گذاشت؟این توافق تا چە حد میتواند در رفع و بهبود دشواری های اقتصادی نقش داشتە باشد؟ توافق هسته ای  چگونه  موجب بهبود وضعیت اقتصادی و اجتماعی مردم ایران در کوتاه یا میان مدت خواهد شد؟
پدیدار شناسی به عنوان یک استراتژی  تحقیق و ابزار پژوهشی محقق را در جریان تحقیق از ابتدا تا انتها هدایت می کند، بر اساس تلاش موستاکاس و تبدیل آن به هفت گام متوالی و عملیاتی،مقدمه،فرآیند و رویه تحقیق، احصاء گزاره های معنادار و مهم،معانی گزاره ها ،تم های استخراج شده  از گزاره ها، توصیف کامل پدیده ها که گردآوری و تحلیل داده ها در پدیدار شناسی در طی 4 مرحله ی تنظیم سوال، انجام مروری بر مبانی نظری و تعیین ماهیت پژوهش، توسعه معیارهایی برای برگزیدگان مشارکت کنندگان، توسعه ابزار وپرسش ها و موضوعات هدایت کننده مصاحبه پدیدار شناسی،(تعهد به اپوخه،داخل پرانتز گذاشتن سوال واجرای مصاحبه غیر رسمی وسوالات باز یا مصاحبه موضوع محور )محقق قادر خواهد بود تا این ابزار پژوهشی را در جریان تحقیق خویش به کار بندد.
در حقیقت پدیدار شناسی به توصیف معانی یک مفهوم  پدیده از دیدگاه عده ای از مردم و بر حسب تجارب زیسته آنان درآن مورد می پردازد و در پی فهم  تجارب مشترک عده ای از مردم است.
برای انجام مصاحبه از چند صاحبنظر سیاسی  به صورت کتبی سوالات زیر مطرح گردید:
 1- مذاکره ایران و 5+1،بر سر مسئلە هستەای پس از سال ها کشمکش و فراز و فرود سرانجام بە نتیجە رسید و طرفین درپیش از ظهر سە شنبە ١٤ ژوئیە در وین پایتخت اتریش سندی را کە در مورد آن بە توافق رسیدە بودند امضاء کردند. نظر و ارزیابی شما از این توافق چیست، آیا آن را عادلانە و مثبت و بە سود ایران و مردم میدانید یا بە سود حکومت؟
2- اوباما در پی امضای این توافقنامە آن را نشانەای از کامیابی سیاست جدید آمریکا در حل مناقشات بین المللی از طریق سیاسی خواند، این گفتە را تا چە حد درست میدانید و آیا می شود امضاء توافق حکومت در ایران را نیز نشانەای از یک چرخش در سیاست خارجی دانست یا نە اقدامی است موردی برای خلاصی از یک تنگنا ؟
3- روحانی انجام وعدەهای انتخاباتی اش بە مردم را موکول بە بعد از دست یافتن بە این توافق کردە بود، فکر میکنید اینک کە توافق حاصل شدە، او شروع بە انجام وعدەهایی کە بە مردم دادە بود کند؟
4-  فکر می کنید فضای سیاسی بعد از توافق با پیش از آن بە کدام جهت سمت گیری کند، بە طرف بازشدن یا بستە شدن؟
5-بە نظر شما انجام این توافق تا چە حد میتواند در رفع و بهبود دشواریهای اقتصادی و معضلاتی مانند فقر و بیکاری و شکاف طبقاتی موثر واقع شود و چقدر میتواند راهبرد سیاسی- اقتصادی دولت را متحول و بر جهت گیری آن نقش داشتە باشد؟
6--آیا این توافق هسته ای می تواند موجب بهبود وضعیت اقتصادی و اجتماعی مردم ایران در کوتاه یا میان مدت شود؟

صاحبنظر پاسخ به سوالات به ترتیب ذکر شده در بالا
نفر اول 1-کسب جایگاه مناسب برای ایران در  معادلات منطقه-جهانی،امکان پرداختن به مسائل اقتصادی واجتماعی بیشتر می شود،روشن نبودن استفاده از فرصت ها توسط ایران،منتفی شدن خطر جنگ
2-سپردن مذاکرات به وزارت امور خارجه چرخشی در سیاست خارجی بود،وجود تنگناها ی تحریم وتأثیرآن بر اقتصاد دلیل مذاکره بود،بها دادن به قطعنامه توسط روحانی وکاغذ پاره ندانستن آن
3-وارد شدن به توافق با ملت واحترام به حقوق و آزادی های مدنی و سیاسی،عمل به آزادی در رفع حصر موسوی وکروبی وزهرا رهنورد،وارد بحث جدی شدن با مسئولین از جمله رهبر وقوه قضائیه
4-به سمت فضای باز سیاسی خواهد رفت،نیاز به توازن قوی بسیار قدرتمند در برابر عده ای با نفوذ در دستگاه حکومتی،مؤثر بودن برآمد جامعه مدنی در زمینه تغییرات سیاسی،فرموله کردن مطالبات سیاسی واقتصادی واجتماعی درایجاد فضای باز سیاسی مؤثر خواهد بود
5-برنامه ریزی دراز مدت،تحولات بنیادی در سازماندهی اقتصاد کشور، کافی نبودن افشای فساد وتبهکاری ،ریشه دشواری اقتصاد کاملا  در گرو تحریم ها نیست
6-با برداشتن موانع وبرنامه ریزی،تغییر در سیاست حرکت در جهت اشتغال،تأمین امنیت،پایان دادن به رانت خواری وفساد اقتصادی در جامعه،بودن اقتصاد در دست نهاد های نظامی وامنیتی نمی تواند پاسخگو باشد
نفر دوم 1-ناعادلانه برای مردم ،رفع ستم به سود مردم وبه سود بالایی ها،نامناسب بودن عدالت در توافق،ایران امتیاز کم گرفته وبیشتر داده است
2-تغییر مسیر راهبردی امریکا در حوزه سیاست خارجی نسبت به ایران ،ارائه مذاکره  بدون شرط در زمان روی کار آمدن اوباما،بی اعتمادی به ایران از جانب امریکا وبالعکس،چرخش سیاست خارجی ایران،گریز از تنش در روابط بین الملل،موضع تند دلواپسان تنگناهایی ژرف وعمیق وخطرناک خوهد داشت
3-در صورت تسخیر اعتدالیون در نهادهای قدرت تأثیرگذار است،تردید در رفع حصر وحوزه حقوق بشر
4-فضای سیاسی ایران با چالش مواجه می شود،آماده شدن زمینه جهت توسعه اقتصادی ،وجود نهادهای مدنی،روزنامه ،احزاب به دلیل ساختار حکومت فراهم نمی شود
5-فعال شدن مؤسسات تولیدی به دلیل هجوم شرکت های اروپایی،کاهش بیکاری،نبود توزیع عادلانه وثروت و وجود رانت خواری شکاف طبقاتی باقی خواهد ماند.
6-بهبود وضع  مالی دولت جهشی در جهت رشد اقتصادی است اما به شرط برنامه ریزی وگرنه ایران دچار بیماری هلندی خواهد شد
نفر سوم 1-    مثبت به سود ایران ومردم،پروژه هسته ایی بهانه ایی بود برای لاپوشانی وسرکوب مدیریت اقتصادی ودستاوردی برای فساد ودزدی ورانت خواری  عده ای
2-    دکترین اوباما دیپلماسی مسالمت آمیز ومؤثر در حل معضل هسته ای ایران،نقطه عطفی در سیاست خارجی ایران وآغاز شیوه تعامل با دنی
3-    بخشی از وعده ها را نمی خواهد وبخشی را نمی تواند عملی کند،خارج از ساختار جمهوری اسلامی ممکن نیست، مانندآزادی زندانیان سیاسی،رعایت حقوق اقلیت ها
4-    عدم طرح مطالبات مدنی وعدم تحقق وعده های وی فضای سیاسی باز ممکن نیست
5-    افزایش فاصله طبقاتی،چپاولگری وفقر وبیکاری ورکود اقتصادی افزایش می یابید
6-    تار و پود اقتصاد ایران براساس سوء مدیریت،ناکارآیی،فساد و رانت خواری واختلاس بنا نهاده شده است،تزریق دلارهای نفتی به جیب های مفسدین
نفر چهارم 1-    دانستن شرایط قرارداد ترکمن چای  و دیگر قراردادها و  پای بند به اجرا از طرفین،دانستن خواسته مخالفان برجام،در معرض بودن ایران بعنوان تروریست، به نفع ملت است وهم به نفع حکومت ... به نفع ملت است .. زیرا تحریم ها برداشته می شود و یا شکسته می شود ... وبه نفع حکومت است زیراحکومت به نام یک کشور تروریست وحامی ان شناخته نمی شود و 6 قطعنامه قبلی هم لغوشده است . برای ثبات اقتصادی ارا مش و سکون در بازار . و صادرات وواردات بوجود می ا ید وهمه اینها هم به نفع ملت و هم به نفع حکومت است .... و یک موضوع هم بریده شدن و کوتاه شدن زبان مخالفان حکومت است که ایران راکشوری جنگ طلب معرفی می کردند ....
2_داشتن سیاست صلح طلبانه اوباما و یا حداقل ازجمهوری خواهان ملایمتر است ... در مجموع حرکت دیپلماسی را هم درکنار تهدید وجنگ کارسازوموثر می داند، اما سیا ست حکومت ایران یک سیا ست واحد و پابرجا نیست و براساس شرایط تغییر می کند و اما شعارپیروزی همیشه داده می شود چه شکست باشد و چه پیروزی .. مثلا ما در جنگ گفتیم پیروز هستیم .. درپایان جنگ هم گفتیم پیروزیم . گفتیم جنگ جنگ تاپیروزی بعد هم خود سید روح الله خمینی گفت جام زهررانوشیدم و شعارها راپس می گیرم ... اما هنوزعده ای راحت نمی نشینند و همان شعارها را تکرارمی کنند ... و حساسیت جهانی را هم بر می انگیزند ...،یعنی در سیاست جهانی و خارجی یک صدای واحد شنیده نمی شود و همهمه است .. در زمان سید روح ا لله خمینی حرف اخر را ایشان می زند. امروز همه حرف می زنند و معلوم نیست چه کسی حرف اخر را می زند.
2-     اولین موضوع کاری دولت روحانی مسئله هسته ایی بود،حرکت در خصوص ،یک سری وعده هائی هم در جهت آزادی بیان و مطبوعات و..رفع حصر داده اند که همه آنها مربوط به ایشان نیست اگر ایشان صادقانه می گفتندکه مثلا من تلاش خودم را خواهم کرد... بهتر بود تا قول هائی را بدهد که انجام ان از عهده او خارج است . مثلا رفع حصر ارتباطی به روحانی ندارد و از مسائلی است که زیر نظر رهبری و قوه قضائیه است وهم چنین است ازا دی بیان ومطبوعات واحزاب و مسائل فرهنگی کشور،و ارشاد روحانی نمی تواند کارسازبا شد اوفقط یک کار می تواند انجام بدهدکه انجام داده است وان این که مخالفان دولت ومنتقدان را ازاد بگذارد ومدعی نبا شند ومثل دولت قبل نگوید توهین به رئیس جمهور جرم است .. که این کار را هم انجام داده است .... و انتقادها چه دلسوزانه و چه خصمانه هیچ هزینه ای را برای منتقدان بوجود نیاورده است .. آنچه حاکمان نمی پسندند انتقاد از قوه قضاییه ، شورای نگهبان و نهادهای زیرنظر رهبری وخود رهبراست .
3-    امید به  گشایشی است حتی اگر ایران به سوریه دیگری تبدیل شود وقتی دولت های اصلاح طلب و یا نزدیک  بر سرکار باشند حداقل گشایش این است که مردم می توانند به دولت ها حمله کنند و فحش بدهند و بنویسند و کسی هم مزاحم آنها نباشد اما دخول در نهادهای غیرمنتخب البته با واکنش روبروخواهد شد ... شاید اگر این موضوع هم به یک اجماع جهانی تبدیل شود نظیر مساله هسته ای گشایشی بشود اما ابرقدرتها مووضوع حقوق بشر را فقط بعنوان چماق بر ای کشورهائیکه همسو با آنها نیستند بکار می برند زیرا اگر قرارباشد صادقانه به مساله حقوق بشر و آزادی های قانونی پرداخته شود عربستان و یمن و کشورهای عربی از ناقضان درجه اول حقوق بشر هستند . به نظرمی رسد حکومت با نوعی از مخالفت های کنترل شده و گروههائی که کنترل شده باشند موافق هستند مثلا حکومت با شرکت اصلاح طلبان در انتخابات مخالف نیست اما قطعا تاج زاده - رمضان زاده - طبرزدی . خزعلی و امثال جایگاهی در این انتتخابات ندارند شاید افرادی مثل جهانگیری - نوبخت و کواکبیان و خباز و امثال بهتر باشند ... و بتوانند با حضرات بهتر کار کنند و حضرات هم آنها رامی پسندند .
4-    قطعا  اثراتی خواهد داشت . مساله اول ایجاد آرامش در کشور و بازار است .. واین بخاطر دورشدن سایه جنگ ازذکشور است و اطمینان به سرمایه گذاری در بخش های مختلف در خود کشور است . ثانیا شرکت ها و دولت های خارجی ترغیب می شوند که بتوانند در رقابت بدست آوردن بازار ایران شرکت کنند و این نیز به نفع کشور نهایتا مردم و تولید کار خواهد بود . ثالثا با بازشدن ارتباط بانکی بین ایران و کشورهای جهان گشایشی در مسائل مالی و اقتصادی خواهد بود.. رابعا باثبات اقتصادی کشور سرمایه گذاران ایرانی و خارجی تشویق و ترغیب به سرمایه گذاری در ایران خواهند  شد ... و البته مسائل دیگری که بدنبال خواهد آمد ... مثلا تقویبت توریسم بعنوان یک صنعت و جذب گردشگران . و حضور شرکت های خارجی در ایران و تولید کار و رفع بیکاری ...  نظیر آنچه در زمان شاه بود وخصوصا در زمان دکتراقبال
5-    با برنامه ریزی درست و کمک از نخبگان ومتخصصان در زمینه های مختلف سیاسی،اقتصادی و اجتماعی و فرهنگی  می توانند در بلند مدت نیز موفق باشند در ظاهر در کوتاه مدت نتایج خوبی خواهد داشت.
نفر پنجم

1-    زمانی می توان از عادلانه بودن توافق صحبت نمود که موضوع مناقشه در یک دادگاه بی طرف مورد قضاوت قرار گیرد اما در مناقشه فوق توازن بر سر دعوای سیاسی است و کشورهای 5+1 به نظام ایران تفهیم کردند که باید به حداقل ها قناعت کنند بنابراین قرارداد تحمیلی است شاید به سود ثبات نظام باشد اما بی شک به نفع مردم نیست
2-    سیاست خارجی امریکا روی یک خط راست نیست و تابع پارامترها و راهبردهای ویژه است هر چند امریکا در باتلاق عراق وافغانستان گیر کرده بود و قصد حمله به ایران را داشت ژنرال های دور اندیش امریکا مانع این حمله و خواستند ایران نیز تنش زدایی را در پیش گرفته اما هر دو درگیر جنگ نیابتی هستند
3-    آزادی زندانیان سیاسی، درحصر شدگان، کاهش فقر و بیکاری و از بین بردن اختلاس که عملی نخواهد شد
4-    فضای سیاسی تا حدودی باز شده است
5-    با توجه به انطباق قانون بر ولایت فقیه و اسلام در کوتاه مدت امکان ندارد،عدم مالیات دهی نهادهای خاص وافزایش شکاف طبقاتی
6-    رفع تحریم ها تدریجی است انتظار بهبودی در کوتاه مدت امکان پذیر نیست چرا که ساختار اقتصادی وصنعتی ایران تابع اقتصاد سیاسی یا دولتی  و نهادها است و آنها هم سهم بیشتری در این میان خواهند داشت-نقدینگی افزایش خواهد یافت

با توجه به مصاحبه های انجام شده  و مقایسه پاسخ های داده  نتایج زیر به روش کمی و تحلیل یک متغیر ترتیبی  نتایج زیر حاصل شد:

 

شماره سوال

متغیر

فراوانی

ارزیابی توافق هسته ای

به سود مردم و حکومت

به سود مردم و به ضرر حکومت

به ضرر مردم و به سود حکومت

به ضرر مردم و حکومت

3

0

2

0

سیاست خارجی

تنش زدایی

تنش زایی

5

0

عمل به وعده های انتخاباتی

عمل کردن وعده ها

زیاد

کم(با در نظر گرفتن شرایط)

عملی نشدن وعده ها

 

0

4

1

فضای سیاسی

افزایش فضای سیاسی باز

 افزایش فضای سیاسی بسته

3

2

نقش توافق هسته ای در جهت گیری اقتصادی

کاهش شکاف طبقاتی

افزایش شکاف طبقاتی

1

4

بهبود وضعیت اقتصادی

کوتاه مدت

میان مدت

بلند مدت

0

0

5

 
الف: در پاسخ به سوال اول و با در نظر گرفتن متغیر اسمی و شاخص فراوانی ارزیابی مثبتی داشته که هم به نفع حکومت وهم به نفع ثبات نظام می باشد.
ب: با در نظر گرفتن روش افتراق استوارت میل دو نظام ایران و امریکا در اکثر موارد با هم متفاوت می باشند اما در چرخش سیاست خارجی خود در زمینه مسئله هسته ایی به تنش زدایی و در جهت مسالمت آمیز روی آوردند
ج: عملی شدن وعده های انتخاباتی جناب دکتر روحانی رئیس جمهور به شرطی امکان پذیر است که رعایت حقوق مدنی ،توجه به آزادی های سیاسی مردم ورعایت حقوق اقلیت ها را مد نظر قرار دهد وبه رفع حصر وآزادی  زندانیان سیاسی از طریق وارد بحث جدی شدن با مسئولین از جمله رهبر وقوه قضائیه شود.
د: به سمت فضای باز سیاسی خواهد رفت،نیاز به توازن قوی بسیار قدرتمند در برابر عده ای با نفوذ در دستگاه حکومتی،مؤثر بودن برآمد جامعه مدنی در زمینه تغییرات سیاسی،فرموله کردن مطالبات سیاسی و اقتصادی و اجتماعی در ایجاد فضای باز سیاسی مؤثر خواهد بود
ه:  توافق هسته ایی سبب افزایش فاصله طبقاتی، چپاولگری و فقر و بیکاری و رکود اقتصادی  می شود.
و: با برنامه ریزی دراز مدت تاثیرات مثبتی بر وضعیت اقتصادی خواهدداشت
بنابراین نباید وضعیت بد اقتصادی و رکود آن و یا بیکاری و فقر و موارد قید شده دیگر در این تحلیل را عامل تحریم ها دانست که حال امید به توافق هسته ای داشته باشیم  چرا که  اشکال اساسی  از سوء مدیریت مسئولین در سطح کشور می باشد.

تحریریه مجله ایرانی روابط بین الملل