شما اینجا هستید: Homeیادداشتسیاست خارجی و توسعه

سیاست خارجی و توسعه

مریم زارع خانمحمدی کارشناس ارشد روابط بین‌الملل

توسعه یکی از اهداف کلیدی تلاش‌های دیپلماتیک کشورها را شامل می‌شود و این مسئله به طور خاص برای کشورهای در حال توسعه بیش از دیگر کشورها دارای اهمیت است. اقدامات و تعاملات فی‌مابین بازیگران دولتی و غیردولتی و به طور کلی فرآیندهای سیاسی کشورها بر سطح توسعه آن‌ها تأثیرات قابل توجهی می‌گذارند. از این رو، کشورهای در حال توسعه نیازمند دولتی مقتدر هستند که از یک سو، خواهان دستیابی به فرصت‌های اقتصادی بین‌المللی در سرمایه‌گذاری، تجارت و مشارکت‌های تجاری مبتنی بر فناوری، بانکداری و صنعت توریسم باشد و از سوی دیگر، دارای قابلیت غلبه بر مشکلات و مسائلی که آن‌ها را از کشورهای مرکز  یا توسعه‌یافته جدا کرده، باشد.
در قرن حاضر نقش سیاست خارجی در ارتقاء و توسعه کشور بر کسی پوشیده نیست. شایان ذکر است که سیاست خارجی خود دربرگیرنده دو حوزه مهم و اساسی سیاسی و اقتصادی است. وهر یک از این حوزه‌ها دارای تأثیری خاص بر توسعه کشور هستند. به بیان دقیق‌تر، توسعه تجارت، سیاست سرمایه‌گذاری و مذاکرات اقتصادی، مالی و تجاری به‌عنوان زیرمجموعه‌های حوزه اقتصادی و همکاری‌های بین‌المللی و حق بر منابع ب‌عنوان زیر مجموعه‌های حوزه سیاسی، مجموعه عواملی هستند که در کنار یکدیگر راه دستیابی به توسعه را برای کشور محقق می‌کنند. منظور از سیاست سرمایه‌گذاری در حوزه اقتصادی در واقع دربرگیرنده دو اصل است که شامل جذب سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی (وضعیتی بالقوه سودمند هم برای سرمایه‌گذار و هم دریافت‌کننده سرمایه) و گسترش همکاری کشور با کشورهای دیگر (ایجاد فرصت‌های جدید سرمایه‌گذاری در خارج برای کسب و کارهای ملی) می‌شود. عامل کلیدی دوم در حوزه اقتصادی سیاست خارجی به مذاکرات اقتصادی، مالی و تجاری مربوط می‌شود. به این معنا که هر کشوری تلاش می‌کند تا با ایجاد شرایط سیستماتیک و فرصت‌های واقعی روند استراتژی توسعه ملی خود را نه تنها بهبود ببخشد بلکه سرعت آن را نیز تسریع نماید. حوزه اقتصادی سیاست خارجی کشورها با مبحث توسعه آن‌ها که به نوعی همان رویکرد رشد اقتصادی است، ارتباط مستقیمی دارد. از اینرو، از قرن بیستم که افزایش تجارت کشور برای سیاست‌گذاران خارجی به طور چشمگیری اهمیت یافت شاهد مشارکت بیشتر رهبران و اعضای دولت در اجرای سیاست خارجی کشور به ویژه تجارت هستیم. توسعه تجارت صرفاً به بعد کمی (پیدا کردن بازارهای جدید برای کالاهای ملی تولیدشده) و افزایش صادرات ملی محدود نبوده و بعد کیفی (تشویق به صادرات کالاها و خدمات دارای ارزش افزوده بالا) را نیز دربرمی‌گیرد. شاید بتوان از این حوزه تحت عنوان دیپلماسی اقتصادی نام برد . فرآیندی که طی آن کشورها در راستای به حداکثر رساندن سود ملی در تمام اشکال مبادلات سودمند اقتصادی و در شرایطی که دارای مزیت نسبی هستند، قدم برمی‌دارند. 3 وجه اساسی دیپلماسی اقتصادی  است: 1.قانون‌گذاری برای تقویت سیستم‌های اقتصادی آزاد و باز جهانی؛ 2.حمایت از افزایش تجارت خارجی از طریق ارتقاء مشارکت بخش‌های دولتی و خصوصی 3. ترویج دیپلماسی مبتنی بر منابع همراه با سرمایه‌گذاری داخلی به سمت کشور موردنظر
از دیگر سوی، تمام کشورها به ویژه کشورهای خواهان حضور پررنگ‌تر و جدی‌تر در عرصه بین‌الملل می‌بایست قادر به بهره‌برداری از حق بر منابع اعم از نیروی انسانی و منابع مادی باشند تا این‌گونه اقدام بین‌المللی در قالب کاتالیزور عمل نماید. به دنبال این حق مباحث مرتبط با منابع طبیعی و رژیم‌های بین‌المللی مالکیت، مرزبندی‌های زمینی و دریایی از منظر استراتژیک پا به عرصه می‌گذارند. این حیطه از سیاست خارجی یکی از مبانی مذاکرات بین‌المللی به منظور تضمین حق دسترسی هر کشور به منابع خویش و اجرای برنامه‌های صنعتی برای توسعه اقتصادی را تشکیل می‌دهد. این اصل خود به نوعی در درون اصل همکاری‌های بین‌المللی به‌عنوان وجه مهم دیگری از حوزه سیاسی قرار دارد. سیاست دوگانه مبتنی بر رضایت و نفع دو ‌طرفه ویژگی اولیه این اصل به‌شمار می‌رود؛ در اینجا دولت به‌عنوان مشارکت‌کننده اصلی برنامه‌های مبتنی بر همکاری به بهبود تصویر کشور در عرصه بین‌الملل و افزایش شانس موفقیت در یهای درنظر گرفته شده، کمک می‌کند. در واقع فرا رفتن از چارچوب‌های روابط سنتی و تلاش برای همکاری‌ها و اتحادهای سیاسی بین‌المللی برای کشورهای درحال توسعه قدم مثبت و مهم محسوب می‌شود.
سخن آخر، پویایی بین‌المللی عصر حاضر تا حد زیادی تحت تأثیر ظهور قدرت‌های میانی یا قدرت‌های نوظهور که خواهان دستیابی به توسعه و افزایش طرح‌های خود هم در سطح ملی و هم در سطح بین‌المللی هستند، قرار گرفته است. در این نوع از روابط که به سطوح مختلف ملی، منطقه‌ای و جهانی سرایت یافته‌اند، مباحث توسعه از دیدگاه هر دو طرف را بر مبنای ارزش‌های اساسی که ثبات و رفاه جهانی را پایه‌ریز‌ی کرده اند، بررسی می‌شوند.

 

تحریریه مجله ایرانی روابط بین الملل