شما اینجا هستید: Homeیادداشتسیاست خاورمیانه ای چین: صحبت کردن به آرامی و موج بودجه های کلان

سیاست خاورمیانه ای چین: صحبت کردن به آرامی و موج بودجه های کلان

زهرا شریف زاده عضو هیئت تحریریه مجله ایرانی روابط بین الملل

 خاورمیانه در فهرست اولویت های جهانی چین می باشد رشد سریع اقتصادی چین این کشور را در مسیر تبدیل شدن به قدرتی بزرگ در عرصه سیاست بین الملل قرار داده و میزان تأثیرگذاری بر مسائل بین المللی نیز افزایش یافته است و پیش بینی تغییر آن در آینده بعید بنظر می رسد. با این حال،زمانی که یک بازیکن جهانی با پول فراوان مانند پکن وارد شود "اولویت پایین" یک اصطلاح نسبی خواهد بود.
ابتکار پروژه بین‌المللی «کمربند‌ و جاده‌« 1(BRI)  تا حد زیادی تمرکز خود را بر راه های تجاری و زمینی به اروپا از طریق آسیای مرکزی، اقیانوس هند و کانال سوئز قرار داده است . طرح کمربند و جاده در سال ۲۰۱۳ با هدف بهبود ارتباطات جاده‌ای و همکاری‌های فرا قاره‌ای مطرح کرد گرچه ابعاد این پروژه عظیم هنوز به‌طور دقیق مشخص نیست، اما آنچه مسلم است این پروژه شامل دو بخش اصلی است که در هریک، سرمایه‌گذاری‌های زیرساختی هنگفتی صورت می‌گیرد: 1_کمربند اقتصادی جاده ابریشم (کمربند)2-جاده ابریشم جدید دریایی (جاده). بخش زمینی کمربند، چین را به کشورهای جنوب شرق آسیا، کشورهای حوزه خلیج‌فارس، شرق و شمال آفریقا تا اروپا متصل می‌کند. شش کریدور اقتصادی زمینی در این مسیر شناسایی شده است:
 1) کریدور اقتصادی چین-مغولستان-روسیه،2) پل زمینی جدید اوراسیا، ۳) کریدور اقتصادی چین-آسیای میانه-غرب آسیا، 4)کریدوراقتصادی چین- شبه‌جزیره هندوچین، ۵)کریدور اقتصادی چین-پاکستان  6) کریدور اقتصادی بنگلادش-چین-هندوستان-میانمار. با این وجود، شرکت های چینی با حمایت کامل از پکن، ده ها میلیارد دلار در پروژه های زیربنایی، تدارکات و طرح های دیگر در بسیاری از کشورهای خاورمیانه سرمایه گذاری می کنند. موضوع اصلی برای چین امروزه جنگ تجاری با ایالات متحده است. و یک  نوع حرکت تلافی جویانه وعمل متقابل در برابر  فشار آمریکا و این نگرانی که افزایش تعرفه ها به طور جدی  به اقتصاد جهانی  آسیب می رساند، و به نوبه خود می تواند به تولید ناخالص داخلی چین و ثبات داخلی آن نیز  آسیب بزند.
 واشنگتن و سایربازیگران سیستم همکاری  Indo-Pacific (2)که نخستین بار توسط ژاپن پیشنهاد شد، در تلاش با دیگر قدرت های آسیایی برای جلوگیری از افزایش سریع چین هستند، در  مقابل این تلاش ها ، چین تأثیر  و حضور خود را در خاورمیانه عمدتا از لحاظ تأمین منابع انرژی،روابط تجاری و مزایای تجاری تثبیت می کند. چین با سیاست فعلی خود، از دخالت سیاسی در منازعات بی شماری در منطقه اجتناب می کند و هر گونه اظهاراتی که در مقابل این وضعیت قرار دارد مانند ادعای سفیر آمریکا در سال 2018 که دولت چین را متهم به کمک رسانی به رژیم سوریه در برابر شورشیان در ادلیب رد می نماید. چين همچنين در رویارویی و تحولات ايران و عربستان سعودی يا اختلافات درون عربی مانند تحريم اقتصادی  قطر گفتگو می کندو ترجيح مي دهد که با اتحادیه عرب برای  حل مشکلات و اختلافات از طریق مذاکره اقدام نماید. این موارد شامل حمایت از موقعیت های اتحادیه در درگیری های اسرائیل و فلسطین نیز می باشد. یکی از خصلت های رأی گیری چین در سازمان ملل متحد،بازگرداندن قطعنامه های ضد اسرائیل است. چین  کاملا آگاه است که دولت های خلیج فارس بی سر و صدا در جهت همکاری با دولت اسرائیل در چندین جبهه فعالیت می کنند،اما تا زمانی که موضع عمومی رسمی آنها باقی بماند، چین نظاره گر آن خواهد بود ودر واقع بی طرف بوده وخود را درگیر آنها نمی سازد.یعنی چین وارد بازی های پنهان وآشکار کشورهای حوزه های خلیج فارس با اسرائیل نمی شود.
بحث های اخیر نتایج دیگری را نیز نمایان می سازد:
چین به واردات نفت ایران ادامه خواهد داد.
در انجام این کار، سعی خواهد کرد که بدون توجه به  اعمال تحریم های دولت ترامپ  و بدون چالش مستقیم  و یا نپذیرفتن  آنها، نفت را وارد می کند. با این وجود حتی با آنکه تلاش می کند روابط صمیمانه با جمهوری اسلامی برقرار کند، قصد ندارد رژیم را از تنگناها ومحدودیت های مالی نجات دهد یا تجهیزات مهم نظامی را عرضه کند، هرچند برخی از مقامات چینی به احتمال زیاد در مورد احتمال توافق جدید میان واشنگتن و ایران نگرانند، و  از سوی دیگر،تهران را درمورد پذیرش کمک هند برای توسعه  بندر چابهار به عنوان یک رقیب برای بندر گوادر چینی ساخته شده در پاکستان که  یکی از پیوندهای اصلی  در BRI است،محسوب می کنند.
چین هنوز آماده سرمایه گذاری عمده در سوریه نیست.
پکن علاقه مند به فرصت هایی است که در  سوریه ایجاد شود، اما به رغم درخواست های تکراری از سوی روسیه برای کمک به بازسازی پس از جنگ، به هیچ وجه عجله ای  برای بهبودی سوریه ندارد. چین مبادلات اطلاعاتی سوریه را با مسکو و کشورهای مختلف آسیای میانه انجام داده اما هدف اصلی آنها نظارت بر جهادگرایان شرق ترکستان است که در آنجا مبارزه می کنند و تمامی مسلمان اویغور(3) را که از دید دولت چین ستیزه جو هستند را در سین کیانگ سکنی دهد.
چین در مورد پیمان امنیت دول  خاورمیانه نگران است.
مقامات چین از تهدید متحدان ایالات متحده برای ایجاد کنترل مشترک و درازمدت نظامی بر خطوط دریایی که از کانال سوئز و دریای سرخ تا اقیانوس هند عبور می کنند نگران هستند چرا که یکی از راه های کلیدی در دیدگاه استراتژیک زیرکانه BRI است. بر این اساس، پکن به ارتقاء روابط با عربستان سعودی و به میزان کم امارات متحده عربی و دیگر کشورهای حوزه خلیج فارس متمرکز شده و به نظر می رسد که مایل به ارائه تکنولوژی پیشرفته موشکی و شاید حتی دانش فنی هسته ای  با ریاض و امارات متحده عربی باشد و این موارد با اعتراضات ایران هم قابل جلوگیری نمی باشد. در همین حال، چین دارای یک پایگاه نظامی کوچک در جیبوتی است و قصد دارد حضور خود را در بندر دوکم عمان(4 )  آشکار کند . با این حال، مقامات به سرعت تأکید می کنند که چین نیازی به حضور نظامی در هیچ جای دیگری در منطقه ندارند. برای نشان دادن این نکته، با به تصویرکشیدن این نکته  که چگونه دولت از شهروندان چینی اخراج شده از لیبی در زمان  جنگ حمایت کرد،را یادآوری نمودند.

چین با هوشیاری رفتار  اسرائیل را کنترل خواهد کرد.
 ایالات متحده رابطه چین با اسرائیل را دنبال می کند و واشنگتن در موارد متعددی اظهار داشته است که اورشلیم می خواهد همکاری خود با پکن را به حالت عادی حفظ کند و چین را در بخش های حساس از تکنولوژی پیشرفته  و سایبری اسرائیل  محدود می کند. پکن همچنین به خوبی می داند که هیچ گونه معامله وفروش اسلحه ای نمی تواند مورد توجه قرار گیرد و به طور کلی اذعان می کند که اسرائیل  به ایالات متحده احتیاج جدی دارد. هرچند  مقامات سریع اشاره می کنند که برخی از متحدان عربی - واشنگتن انعطاف پذیری بیشتری با چین نشان داده اند.
درنهایت، پکن هیچ قصد بازنگری دیپلماسی سنتی نسبت به اسرائیل و یا الگوی رای گیری مخالف در مجامع بین المللی ندارد. چینی ها علاقه مند به فناوری نوآورانه اسرائیل هستند اما معتقدند که برای توسعه روابط اقتصادی نیازمند تغییر سیاست خارجی هستند. دولت چین شرایط ورود صادرات اسرائیل به کشورش را بدلیل وجود مسلمانان و بویژه ارتباط ایران  با کشور چین تسهیل نمی کند. معامله دو جانبه در سال گذشته  به 14 میلیارد دلار رسیده است،اما بیشتر فروش اسرائیل گیاهان هوشمند ساخته شده می باشد. شرکت های چینی بعضی از شرکت های بزرگ اسراییلی (عمدتا در بخش های شیمیایی و لبنی) را به دست آورده اند و منجر به برگزاری مناقصه هایی برای مدیریت بخش های جدیدی از بنادر حیفا و ایشود شده اند. اما رژیم های اسرائیل مانع از ورود آنها به بخش های سایبری و بیمه شده اند. دسترسی به اطلاعات مربوط به نیروهای امنیتی اسرائیل از طریق برنامه های بازنشستگی یا همان نیروهای اطلاعاتی بازنشسته اسرائیلی را دنبال می کند. سرانجام، مقامات چینی علاقه مند به ایجاد یک مسیر تجاری از طریق خلیج عقبه به بندر ایلات با راه آهن به دریای مدیترانه هستند و معتقدند که مصر با هر سیستم حمل و نقل تجاری جایگزین به کانال سوئز مخالف است.
سرمایه گذاری های چینی در مصر به سرعت در حال رشد است. این شامل زیرساخت های برای شهر پایتخت جدید است که رییس جمهور مصر عبدالفتاح السیسی  تصمیم گرفته است تا خارج از قاهره آن را تاسیس کند. این پایتخت جدید اداری،که هنوز نامش مشخص نشده است، در منطقه ای میان قاهره پایتخت اجرایی فعلی این کشور و کانال سوئز ساخته می شود. این پایتخت جدید با ظرفیت مسکن برای ۵ میلیون تن خواهد بود  برای این پروژه بزرگ ۸۰ میلیارد دلار در نظر گرفته شده است. کشورهای حوزه خلیج و بانک مرکزی تعهد کرده اند که در این پروژه سرمایه گذاری می کنند. پکن معتقد است که ثبات مصر باید برای دستیابی به پیشرفت در BRI تضمین شود، زیرا کانال سوئز یک پیوند ضروری برای کشتی های کانتینری به اروپا است.
 چین نمی خواهد در تشکیلات خودگردان فلسطین دخالت کند و هیچ پروژه اقتصادی در فلسطین نخواهند داشت و مشارکت آنها در کمک های مالی محدود خواهد بود. به طور خاص،پکن اجازه نخواهد داد شرکت های چینی در خط سبز(5)  و نه در نوار غزه تا زمانی که حماس در آن حضور داشته باشد، فعالیت خواهند کرد.
علاقه تحلیل گران چینی در منطقه خاورمیانه رو به رشد است.
علیرغم توجه نسبتا محدودی که پکن به «آسیای غربی» اختصاص داده است، دولت بودجه لازم را برای کمک به تحقیقات در این منطقه، گروه محققان و مؤسسات جدید هزینه خواهد نمود. به همین ترتیب، دانشگاه های چینی افزایش قابل توجهی در تعداد دانشجویانی که زبان عربی یاد می گیرند (هرچند کمتر به زبان فارسی و ترکی) داشته است.
به طور خلاصه، چین به طور محرمانه در خاورمیانه، با حفظ نمایه دیپلماتیک پایین و جلوگیری از رکود نظامی به شدت دنبال فرصت های تجاری  به ویژه در شرکت های زیرساخت مربوط به "چشم انداز 2030" عربستان سعودی و بخش انرژی است. منطقه ممکن است مشارکت سیاسی و نظامی جدی چینی را جذب نکند تا زمانی که پروژه های عمده BRI در پاکستان و آسیای مرکزی کامل گردد.


 

[1] Belt and Road Initiative

[2] بعضی اوقات به نام هندو-غرب اقیانوس آرام و یا آسیای هند و اقلیم-اقیانوس آرام شناخته می شود، یک منطقه بیوگرافی از دریاهای خلیج است که شامل آب های گرمسیری اقیانوس هند، اقیانوس غربی و مرکزی اقیانوس آرام و دریاها است که این دو را متصل می کند منطقه عمومی اندونزی. این شامل مناطق معتدل و قطبی اقیانوس هند و اقیانوس آرام، و نه شرق گرمسیری اقیانوس آرام، در امتداد ساحل اقیانوس آرام از آمریکای، که همچنین یک قلمرو دریایی مجزا است.این منطقه دارای غنای گونه ای فوق العاده بالا است، از جمله 3000 گونه ماهی، در مقایسه با حدود 1200 در ثروتمندترین منطقه دریایی، آتلانتیک غربی و حدود 500 گونه از مرجان های ساختمان صخره ای در حدود 1200، در مقایسه با حدود 50 گونه در آتلانتیک غربی.

[3] بیش از یک میلیون مسلمان اهل اویغور در استان سین کیانگ چین در اردوگاه اسکان داده شده‌اند. استان اویغورنشین سین کیانگ به گفته سازمان ملل عملا به یک اردوگاه یا بازداشتگاه عظیم تبدیل شده است.

[4]   شهر بندری در دریای عمان در استان ال وسطا در مرکز عمان است. این شهر اکنون در حال توسعه قابل ملاحظه ای است و در سال 2008 از حدود 5100 نفر به بیش از 11،200 نفر در سال 2010 رسیده است.  شرکت توسعۀ گردشگری عمان به دنبال آن است تا این منطقه را به عنوان یک استراتژی توسعه دهد تا جمعیت آن را تا سال 2020 به 100،000 افزایش دهد.

[5]  خط سبز (اسرائیل) بر اساس موافقت‌نامه خط آتشبس موقت۱۹۴۹ تعیین شده؛ و مذاکرات مربوط به تعیین مرزهای دائمی هنوز انجام نشده‌است. علاوه بر این، از سال ۱۹۹۴، تشکیلات خودگردان فلسطین کنترل بخش‌های مختلف فلسطین باستانی را در اختیار گرفته‌است.


تحریریه مجله ایرانی روابط بین الملل