شما اینجا هستید: Homeیادداشتهوش مصنوعی در جنگ هوایی و موشکی ارمنستان - آذربایجان

هوش مصنوعی در جنگ هوایی و موشکی ارمنستان - آذربایجان

زهرا شریف زاده عضو هیئت تحریریه مجله ایرانی روابط بین الملل

رباتهای نظامی و تجاری در آینده در حوزه ای تحت عنوان هوش مصنوعی (AI) قرار می گیرند، و به این ترتیب آنها را قادر می سازند که مسئولیتها و ماموریتهایی را به عهده بگیرند. ارتقاء سیستم های خودکار ارتش آرام  و البته رو به توسعه است ودر کنار آن  پیشرفت هایی که در حوزه ی سیستم های خودکار تجاری مثل هواپیماهای بدون سرنشین و ماشین های بدون راننده انجام شده به چشم می خورد.در بازار رقابتی داغ برای علم رباتیک و داشتن مهندسین با مهارت خصوصا در زمینه هایی که هوش مصنوعی بدانها می پردازد یعنی هوافضا و پدافند دفاعی منابع مالی زیادی را به خود اختصاص می دهند .

درگیری میان ارمنستان و آذربایجان بر سر منطقه مورد مناقشه قره باغ شامل استفاده سنگین از موشک ، هواپیماهای بدون سرنشین و توپخانه موشکی بود. این نبرد که در اواخر سپتامبر2020 آغاز شد ، در 10 نوامبر از طریق آتش بس  ومیانجیگری مسکو به نتیجه رسید که منجر به استقرار حدود 2000 حافظ صلح روسی و امتیازات قابل توجه ارمنستان شد. آذربایجان یک پیروز آشکار نظامی بود .

جنگ 44 روزه دارای مجموعه ای متنوع از میراث و سکوهای دفاع هوایی و موشکی پیشرفته بود. این موشکهای بالستیک  دهه های متمادی استفاده شده است ، از موشکهای اسکاد و توچکا در دوران اتحاد جماهیر شوروی قدیمی گرفته تا اسکندر جدیدتر و پیشرفته تر و موشکهای LORA (LOG Range Attack) ساخت اسرائیل. هواپیماهای بدون سرنشین از طرح های روسی ، ترکی ، اسرائیلی و بومی هر دو مأموریت شناسایی را برای پشتیبانی از استفاده از توپخانه و مأموریت های ضربتی انجام دادند. حملات هوایی بدون سرنشین (پهپاد) و حملات مهمات قادر به نابودی واحدهای سنگین زمینی از جمله تانک های T-72 و پدافند هوایی پیشرفته S-300 بود. درگیری در استفاده از این سلاح های مختلف اطلاعات و بینش مهمی در مورد چگونگی به کارگیری جنگ های مدرن از طیف رو به رشد موشک ها ، هواپیماهای بدون سرنشین و توپخانه را فراهم می کند.ارمنستان و آذربایجان در مدرن سازی ارتش خود  از جمله سیستم های موشکی و هوایی پیشرفته تر سرمایه گذاری کرده اند  و آذربایجان از بعد  نظامی متنوع تر و از نظر کیفی برتر است.

زرادخانه موشکی ارمنستان کاملاً از راکت های روسی تشکیل شده است. ارمنستان موشک های توچکا و اسکاد خود را از اتحاد جماهیر شوروی سابق داشته  و در سال 2016 موشکهای اسکندر را از روسیه خریداری کرده است. علاوه بر سیستم موشکی پرتاب چند منظوره چینی WM-80 ، توپخانه موشکی ارمنستان نیز بیشتر روسی است. ناوگان هواپیماهای بدون سرنشین ارمنستان متشکل از سیستم های بومی کوچکتر متمرکز بر ماموریت های شناسایی است.

در مقابل ، آذربایجان زرادخانه متنوع تر و مدرن تری از موشک ها ، راکت ها و هواپیماهای بدون سرنشین دارد . فروش نفت و گاز این کشور طی دو دهه گذشته این کشور را قادر ساخته است تا نیروهای مسلح خود را از جمله بودجه قابل توجهی برای موشک ها ، هواپیماهای بدون سرنشین و توپخانه موشکی نوسازی کند. آذربایجان علاوه بر موشک های توچکا که از اتحاد جماهیر شوروی به ارث برده بود ، موشک بالستیک LORA اسرائیلی و موشک هدایت شونده EXTRA (توپخانه برد برد) را خریداری کرد. هر دو از موشک های قدیمی شوروی دقیق ترند.

آذربایجان همچنین یک زرادخانه قابل توجه پهپادی متشکل از پهپادهای ترکیه و اسرائیل تولید کرد. این شرکت 2 TB ترکیه را در اوایل سال2020 خریداری کرد .پیش از این ، آذربایجان تعداد زیادی مهمات اسرائیلی را خریداری کرده بود ، همچنین به عنوان هواپیماهای بدون سرنشین "خودکشی" یا "kamikaze" شناخته می شود ، از جمله Harop ، Orbiter و پهپادهای SkyStriker در درگیری اخیر استفاده  کرده است.آذربایجان همچنین گزارش داد که دو هواپیمای آن-کلت آن -2 دوره اتحاد جماهیر شوروی را با سیستم های کنترل از راه دور اصلاح کرده و آنها را به خطوط مقدم پرواز  برده تا دفاع هوایی ارمنستان را ترسیم کند.

آذربایجان سرمایه گذاری زیادی در توپخانه موشکی انجام داد. سیستم های ترکی TRG-300 و بلاروسی Polonez MLRS با توانایی خود در برد اهداف به ترتیب تا 120 و 200 کیلومتری برجسته هستند. همانند ارمنستان، به نظر می رسد  BM 30 Smerch راکت انتخابی آذربایجان است.

ممکن است این سوال پیش آید که چرا ارمنستان یا آذربایجان از موشک های دوربرد بیشتری استفاده نکردند؟علیرغم نگرانی های اولیه مبنی بر اینکه جنگ می تواند منجر به هدف قرار دادن زیرساخت های استراتژیک و مناطق غیرنظامی شود ، به نظر می رسد که ارمنستان و آذربایجان استفاده از موشک های بزرگتر و با برد بیشتر را محدود کرده اند. در عوض ، فقط چند رویداد در طول درگیری شامل حملات موشک بالستیک بود. گفته می شود که در حداقل یک رویداد ، ارمنستان از موشک های توچکا و اسکاد در حملات به گانجا ، دومین شهر پرجمعیت آذربایجان استفاده کرده است. آذربایجان در 2 اکتبر از یک موشک بالستیک برد کوتاه LORA در یک نقش تاکتیکی بیشتر برای هدف قرار دادن پلی متصل به ارمنستان به قره باغ کوهستانی استفاده کرد.

یک توضیح بالقوه برای این استفاده محدود ، موجودی موشک های کوچک ارمنستان و آذربایجان است. بر خلاف شورشیان حوثی در یمن ، که برای حفظ جنگ طولانی مدت موشک های بالستیک علیه عربستان سعودی به جریان مداوم پشتیبانی ایران اعتماد کرده اند ، به نظر می رسد که آذربایجان و ارمنستان می خواهند در آغاز جنگ ، ذخایر مهمات خود را حفظ کنند. هر دو کشور موجودی اندکی از موشکهای بالستیک را از اتحاد جماهیر شوروی به ارث برده اند و هرکدام این زرادخانه را با موشکهای مدرن تر تکمیل کرده اند. ارمنستان موشک های اسکندر را از روسیه خریداری کرد و آذربایجان نیز LORA را از اسرائیل خریداری کرد. هیچ یک از این فروش ها مقادیر قابل توجهی موشک مورد نیاز برای جنگ موشکی طولانی را شامل نمی شد. علیرغم تهدیدهای اولیه ارمنستان برای استفاده از موشک های پیشرفته تر "اسکندر" ، در حملات به گانجا از سلاح های قدیمی شوروی استفاده شد. فقط در 9 نوامبر بود - درست قبل از امضای توافقنامه صلح - فیلم هایی از پرتاب اسکندر ارمنی ظاهر شد. به نظر می رسد در صورت طولانی شدن درگیری ، این زرادخانه های کوچک هر یک از طرفین را مجبور به استفاده از موشک های بالستیک برای ذخیره موجودی می کنند.

تمایل به مهار درگیری می تواند تردید در استفاده از موشکهای بالستیک با برد بیشتر را توضیح دهد. ممکن است هر دو طرف تشخیص داده باشند که حملات به شهرها یا زیرساخت های حیاتی ممکن است تشدید فراتر از منطقه قره باغ باشد. علاوه بر این ، ارمنستان و آذربایجان می توانند بیشتر اهداف منطقه را با توپخانه موشکی دوربرد مورد اصابت قرار دهند ، بنابراین ارزش استفاده از موشک های بالستیک گران تر و محدودتر را محدود می کند. به نظر می رسد حملات موشکی بالستیک ارمنستان به گنجا ، که خارج از قره باغ کوهستانی است ، از این نظر یک نکته مهم است.

استفاده آذربایجان از LORA برخی از محدودیت های موشک های بالستیک را به عنوان ابزاری برای عملیات نظامی نشان می دهد. باکو به طور مشخص از LORA برای ایجاد یک پل اتصال ارمنستان به قره باغ کوهستانی در تلاش برای قطع تجهیزات و تجهیزات تقویت ارمنستان استفاده کرد. بر اساس تصاویر پس از حمله ، حمله نتوانست پل را ناتوان کند ، حتی محدودترین موشک های بالستیک را نیز محدود می کند. با توجه به این ناکامی آشکار در دستیابی به مأموریت با موشک بالستیک ، زرادخانه محدود آن و جایگزین موشک ها و هواپیماهای بدون سرنشین ارزان تر ، جای تعجب نیست که آذربایجان در تمام مدت درگیری تصمیم به استفاده از موشک های بالستیک محدود کند.

در بحران ارمنستان-آذربایجان  هواپیماهای بدون سرنشین آذربایجانی در این جنگ مرکز توجه بودند. گرچه ارمنستان برخی از هواپیماهای بدون سرنشین تولید بومی خود را به کار گرفت و بعداً تصاویر نشان داد که طرف آنها با استفاده از پیچیده ترین پهپاد10 Orlan- ساخت روسیه ، کنترل آسمان ها را به دست گرفت.این سلاح ها بازی را تغییر می دادند. هواپیماهای بدون سرنشین آذربایجانی از مزایای قابل توجهی در ISR و همچنین قابلیت های حمله از راه دور برخوردار بودند. هواپیماهای بدون سرنشین در از کار انداختن تعداد زیادی از تانک های ارمنی ، خودروهای جنگی ، واحدهای توپخانه و پدافند هوایی نقش داشته اند. نفوذ عمیق  آنها به پشت  قره باغ خطوط تأمین و تدارکات ارمنستان را تضعیف کرد و موفقیت آذربایجان را در جنگ تسهیل کرد.

به ویژه 2 Bayraktar TB ساخت ترکیه ، همه کاره بودن سیستم عامل های پهپاد را نشان داد. ترکیه قبلاً از این هواپیماهای بدون سرنشین برای تأثیرگذاری زیاد در سوریه و لیبی استفاده می کرد. در قره باغ ، 2TB نیز به همین ترتیب عملکرد خوبی را در هدف قرار دادن و از بین بردن پدافند دشمن انجام داد.

2 TB ها علاوه بر ارائه اطلاعات شناسایی و هدف گیری ، مهمات هوشمند و کوچک هدایت شده را نیز حمل می کردند تا اهداف را به تنهایی از بین ببرند. آذربایجان همچنین از دوربین های با کیفیت بالا که 

 TB2 را حمل می کند برای تولید فیلم های تبلیغاتی زیادی استفاده کرده است. ویدئوهایی که حملات به جنگنده ها و تجهیزات ارمنی را به  نمایش می گذارد  و بصورت آنلاین ارسال و از بیلبوردهای دیجیتالی در باکو پخش می شد.

با این وجود در حالی که هواپیماهای بدون سرنشین نقش زیادی در این درگیری داشتند ، اما نباید در مورد توانایی های آنها اغراق کرد. این سکوها در برابر پدافند هوایی که برای مقابله با آنها طراحی شده اند بسیار آسیب پذیر هستند .

 بخش عمده ای از پدافند هوایی ارمنستان متشکل از سیستم های منسوخ شده دوران اتحاد جماهیر شوروی بود ، مانند 2K12 KUB,9K33 OSA,9K35 STRELA-10,2K11 KRUG,TB2  حتی برای اینکه بتوانند این هواپیماهای نسبتاً کوچک را تشخیص دهند خیلی زیاد پرواز می کردند تا این سیستم ها را رهگیری کنند. سیستم های جنگ الکترونیکی21 Polye-  که توسط روسیه ارائه می شود ، عملیات پهپادهای آذربایجانی را فقط به مدت چهار روز مختل کرد .

 دفاع هوایی BUK,TOR-M2KM  ارمنستان به احتمال زیاد چند هواپیمای بدون سرنشین را سرنگون کرد ، اما در اواخر درگیری مستقر شدند و  تعداد محدودی داشتند و در حمله به خود آسیب پذیر بودند. پدافندهای هوایی بزرگتر ارمنستان مانند300 S-  برای مأموریت های ضد پهپاد طراحی نشده اند و در اوایل درگیری توسط مهمات مخفی آذربایجان هدف قرار گرفتند. به گفته رئیس جمهور آذربایجان ، الهام علی اف ، نیروهای آذربایجانی هفت پرتاب کننده نصب کننده حمل و نقل300 S- ، دو ایستگاه هدایت و یک رادار را منهدم کردند. این حملات بیشتر آسیب پذیری سیستم های پیشرفته پدافند هوایی را نشان می دهد .

 

 درس هایی که می توان از این جنگ هوایی بدست آورد به شرح زیر است:

جنگ هوایی بر سر قره باغ کوهستان  اهمیت دفاع هوایی تمام طیف است. زرادخانه های دفاع هوایی برد کوتاه ارمنستان و آذربایجان (SHORAD) از نظر اندازه و کیفیت محدود بودند. آذربایجان با ناوگان بزرگ هواپیماهای بدون سرنشین پیچیده خود توانست از این شکاف بهره برداری کند.قدرت های بزرگی مانند ایالات متحده ، چین و روسیه در حال توسعه و استقرار اقدامات متقابل بدون سرنشین خود از جمله رهگیرهای حرکتی ،  هواپیماهای بدون سرنشین ضد هواپیمای بدون سرنشین هستند. در حالی که این فناوری ها امروزه وجود دارند ، هرچند در تهیه آنها برای ارائه دفاع در چندین رده از جمله سطح تاکتیکی ، سختی هایی  وجود دارد. زره پوش و سایر واحدهای سنگین زمینی تا زمان بهبود و تکثیر سیستم های متحرک SHORAD آسیب پذیر خواهند بود.

 درگیری همچنین یادآور دیگری در مورد اهمیت پدافند غیرعامل است. در عصر سنسورها و تیراندازان بسیار تکثیر شده ، نظامیان باید راه های جدیدی را برای استتار و سخت گیری نیروهای خود در نظر بگیرند. تاکتیک های نیروی زمینی در زمینه پراکندگی و فریب باید دوباره تقویت شود. سربازان باید آموزش ببینند تا امضای الکترونیکی و حرارتی خود را برای مسافت و زمانهای طولانی محدود کنند. فیلم و تصاویر موجود در فضای مجازی حاکی از آن است که نه نیروهای ارمنستان و نه آذربایجان منابع کافی یا آموزش کافی در زمینه پدافند غیر عامل را نداشته اند. ما بارها و بارها می بینیم که هر دو طرف در فضای باز ، ساکن یا به آرامی حرکت می کنند.

 درگیری قره باغ همچنین نشان می دهد که اگرچه سیستم های تسلیحاتی منفرد در ماهیت ،جنگ ایجاد نمی کنند ، اما همگام سازی سلاح های جدید باعث می شود تا میدان جنگ مدرن کشنده تر باشد. ترکیبی از هواپیماهای بدون سرنشین و توپخانه آذربایجان به طور مؤثر دارایی های نظامی مهم ارمنستان را هدف قرار داد که این مهم در حملات به تانک های 72 T- و پدافند هوایی 300 S- بود. به ویژه ، حملات به واحدهای پدافند هوایی توانایی تقویت ارمنستان را در مقابله با پهپادهای باکو محدود می کند ، و کارآیی آنها را تقویت می کند. استفاده از پهپادها و موشک ها  تحت عنوان حمله همزمان برای سرکوب و از بین بردن پدافند هوایی اعتبار بیشتری را برای مشاهده استراتژی دفاع هوایی و موشکی ارتش 2028 ارتش ایالات متحده می دهد.

تحریریه مجله ایرانی روابط بین الملل