شما اینجا هستید: Homeیادداشت عقلانیت بازیگران بین المللی: پیش بینی پذیری و شفافیت

عقلانیت بازیگران بین المللی: پیش بینی پذیری و شفافیت

سجاد خطیبی: عضو هیئت تحریریه

امروزه اخباری گوناگون از نزاع و تنش میان بازیگران مختلف شنیده می شود. تهدید به حمله اتمی یا  سرنگونی هواپیماهای نقض کننده حریم هوایی، تهدید به شلیک به ناوهای جنگی ناقض حریم دریایی،انجام آزمایش اتمی در نزدیکی خاک کشور همسایه،انجام مانور نظامی به محض انعقاد تفاهم  و معاهدات همکاری همگی این سوال مهم را در اذهان عموم ایجاد می کند که این اقدامات در قالب علم روابط بین الملل و نظریه ها چگونه قابل توجیه است؟چگونه این اقدامات خصم آلود و تنش زا قابل توجیه است؟و چگونه می توان میان تصمیم عقلایی و منطقی و این اقدامات توجیهی یافت؟
تصمیم گیری عقلایی و منطقی یک اصل غیرقابل انکار درروابط بین الملل و سیاست خارجی هر بازیگری محسوب میشود که بی اعتنایی به آن گاها می تواند تاثیرات غیرقابل جبرانی  رابه همراه داشته باشد.چه بسا بسیاری از تنش ها و نزاع های عرصه سیاست برگرفته از نگاه های ایدئولوژیک ، احساسی و یا نظریاتی غیرکارشناسی و علمی اخذ شده اند و ملتی را سالها با مشقت و دشواری روبرو ساخته اند. تصمیم گیری نیز همانند بسیاری از مفاهیم از اصول و مبانی خاصی پیروی میکند به ویژه آنکه آن تصمیم در راستای تامین منافع ملت و کشوری باشد.
نزاع و تنش چندین ساله کره شمالی و جنوبی و حمایت آمریکا از کره جنوبی مثالی است که می تواند پاسخی در این رابطه داشته باشد.ایالات متحده به عنوان ابرقدرت کنونی نظامی، سیاسی ،اقتصادی نظام  بین الملل وتصمیم ساز موثر در ژئوپلتیک تمامی نقاط دنیا با اقدامات تنش زای کره شمالی مواجه شده و بازدارندگی سلاح های اتمی کره شمالی و انجام آزمایشات اتمی همگی باعث درماندگی این ابرقدرت شده است.مضافا آنکه کره شمالی با جسارتی که در ایستادگی در برابر این هژمون از خود نشان داده ،ایالات متحده را با  سردرگمی و بیم  از اقدام دیوانه وار کره شمالی مواجه کرده است هرچند که این اقدام در حد یک بلوف در بازی های سیاسی باشد اما به هر حال تهدیدی است که ممکن است در صورت در تنگنا قرارگرفتن عملی شود.
ترس و نگرانی ایالات متحده از خدشه دار شدن اعتبار و کاریزمای هژمونیک خود و اینکه مجدد در چنین وضعیت و ایستادگی از طرف سایر بازیگران نظام بین الملل قرارگیرد سبب شده تا با مدارا و تامل  بیشتر و بکارگیری روش های دیگر مانع کره شمالی شود.تعهدات رو به گسترش ایالات متحده در قبال هم پیمانان خود نیز به  عاملی بازدارنده تبدیل  گشته و ایالات متحده ناچار است با پاسخی منعطف تر واکنش نشان دهد.
با لحاظ عقیده توماس شلینگ نظریه پرداز بزرگ نظریه بازی ها ، در مذاکرات بین المللی و تقابلات و مراودات سیاسی "شفافیت بیش از حد" و" دادن  اطمینان خاطر به بازیگر مقابل از اقدامات عقلایی و منطقی مطلق  خود" که ذاتا زمان بر و محافظه کارانه است سبب می شود تا بازیگر مقابل با اطمینان خاطر بیشتری تصمیم های با ریسک بالا و تهدید آمیز و محدودکننده خود را علیه و به زیان همان بازیگر با عملکرد شفاف و منطقی بکار بندد.
به عبارتی دیگر، همیشه در مذاکرات و تعاملات سیاسی اقدام عقلایی آنست که " کمترین میزان پیش بینی پذیری را برای بازیگر مقابل" داشته باشیم و درصد تحلیل صحیح و پیش بینی اقدامات،  رفتار و واکنش های ما برای بازیگر مقابل مبهم و پیچیده باشد.رعایت این اصل کلیدی به نقل از توماس شلینگ منجر میگردد که بازیگران" قربانی عقلانیت مطلق " خویش نشوند.
وضعیت کره شمالی و تنش با ایالات متحده نیز در این ساختار قابل توجیه است.حتی اگر کره شمالی توان انجام این حمله اتمی علیه ایالات متحده را نداشته باشد ولی با کاهش پیش بینی پذیری اقدامات خود در نگاه ایالات متحده تمامی معادلات را به نفع خود تغییر می دهد.
بنابر این، بازیگران عرصه بین الملل با رعایت  دو اصل"تلاش در جهت کاهش پیش بینی  پذیر بودن اقدامات و واکنش ها" و "عدم شفافیت مطلق در مراودات سیاسی" می توانند مانع  قربانی شدن و از میان رفتن منافع خود در نتیجه تصمیمات عقلایی مطلق در مواجهه با ابر قدرت ها و رقیبان سیاسی خود شوند و در بازی های حساس بین المللی برگ برنده را داشته باشند.با چنین استنباطی می توان برگزاری مانور نظامی یا آزمایش موشکی و اتمی به محض انعقاد تفاهم و معاهده همکاری را توجیه نمود و میتوان آن را کاملا در راستای اخذ یک تصمیم عقلایی و منطقی دانست که منافع یک بازیگر را تامین می سازد.

 

تحریریه مجله ایرانی روابط بین الملل