شما اینجا هستید: Homeتحلیلپارادکس ایران در برابر استقلال خواهی کردهای عراق

پارادکس ایران در برابر استقلال خواهی کردهای عراق

دکتر محمد منصور نژاد

الف) توصیف پارادکس و نتایجش: واقعیت آن است که اگر خودم به جای سیاستگزاران و تصمیم سازان و تصمیم گیران نظام می خواستم برای مواجهه با همه پرسی استقلال عراق اتخاذ موضع دقیق و شفاف بنمایم، دچار سرگیجه می شدم. به ویژه اینکه کارشناسان بحث مسایل منطقه ای و روابط بین الملل هم نه تنها مواضع متمایز، بلکه نقطه نظرات گاه متعارض، در موضوع ارایه می نمایند.
ظاهرا 2 راه دور از هم در پیش است که با هم قابل جمع به نظر نمی رسند:
1)کاملا شفاف در مقابل استقلل طلبان کردستان و نتیجه همه پرسی بالای 92 درصدی آنان ایستاد و ابراز مخالفت نمود. از آفات این موضعگیری آن است که ارتباط با فراز  و فرود  چند دهه ای بین کردهای عراق و ایران را بهم زده و با دستان خودمان برای کردهای عراق گزینه ای جز انتخاب قدرتهای غربی و اسراییل به عنوان همراه و بلکه متحد باقی نگذاریم. پس نتیجه چنین عکس العملی تسریع جذب شدن کردهای عراق به دشمنان ایران و تقویت و تعمیق شکاف و گسست میان ایران و آنهاست.
2) با متولیان همه پرسی استقلال کردستان عراق مدارا پیشه نموده و با نادیده انگاشتن قضیه، برخود ملایمی با موضوع داشته باشیم.
از آفات این گونه موضعگیری آن است که از سویی به استقبال شکل گیری کشوری می رویم که ابایی ندارد که بگوید با اسراییل هماهنگ است (باز شدن پای اسراییلی ها به مرزهای غربی ایران) و از سوی دیگر الگوی استقلال اقوام در منطقه را جدی نمی گیریم که مانند دومینویی، ممکن است این دامنه تخریب ادامه یافته و نه تنها به سراغ کردهای ایران، بلکه به سراغ برخی دیگر از اقوام دیگر کشورمان نیز بیاید.
ب) راهبردها و راه کارها: با این وضعیت پارادکسیکال، واقعا سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران در برابر پدیده استقلال جویی اکراد عراق چه می توان باشد؟
برخی راه حلها که به ذهن متبادر می گردند به قرار زیرند:
1)مسایل کردستان عراق لازم است ابتدا به دو دسته و سطح کاملا متمایز از هم تفکیک گردند:
یک: مسایلی که بدون ابهام، مرتبط با استقلال جویی آنهاست. (از اصل برگزاری همه پرسی تا برآیند های آن): در مقابل این سطح و دسته از موضوعات و مسایل، کاملا شفاف و بدون هیچ تعارف، عکس العمل منفی، اعلام نارضایتی و حتی اقدامات عملی جدی داشت.
دو: مسایلی که فروتر از استقلال طلبی اند: مباحثی چون تضییع حقوق مادی کردها از سوی دولت مرکزی عراق، رعایت نشدن اصول و قواعد مردمسالاری در کردستان عراق و.... در این گونه مسایل می توان در کنار کردهای عراق قرار گرفت و زبان خواسته های آنان در نزد دولت مرکزی عراق گردید و وساطت جدی وسازنده انجام داد، درخواستهایشان را موجه دانست و...
2)مواضع کردهای عراق دقیقا و لحظه به لحظه رصد گردد. آنجا که گرایش به سوی دشمنان ایران را علنی می کنند و یا اخباری موثق از اینگونه مراودات بدست می آوریم، در برابر این مواضع عکس العمل اِعلامی و در صورت ضرورت اِعمالی داشت، (مثلا اگر کردها امتیازی در سالهای اخیر از ایران دریافت می نمودند قطع گردد و....) و عکس العملها هم حتما با اطلاع رسانی شفاف برای آنان باشد. به عبارت دیگر باید متولیان حزب دمکرات عراق بدانند و توجیه شده باشند که هر گام به سوی قدرتهای مخالف ایران بر می دارند، یک امتیاز را از دست می دهند.
واضح است که در غیر این موارد (اعلام استقلال، همگامی با دشمنان ایران) دلیلی ندارد که نسبت به مواضع کردهای عراق موضع مخالف داشت. در این موارد دو راه در پیش است: اول، سکوت و بی تفاوتی. دوم، حمایت و همدلی.
3)مهمتر آن است که داستان کردهای عراق درسی است برای ایران. گرچه از نگاه صاحب این قلم این طور نیست که مثلا اگر در کردستان ایران روند دمکراتیکی حاکم گردد و از جهت توسعه اقتصادی نیز آنجا مورد توجه شایسته قرار گیرد، کاملا ذهنیت استقلال طلبی در ذهن همه تشکل های کردی هم پاک می گردد. متاسفانه باید اعتراف نمود که به دلایل داخلی و خارجی، بذر جدایی خواهی در بطن ذهن برخی افراد مریض این قوم  وجود دارد. اما باید دانست که این بذر اگر محیط بیرونی مساعد نیابد، راه به جایی نمی برد. اما اگر جمهوری اسلامی ایران بهانه بدست بهانه جویان بدهد، چه بسا این بذر شروع به جوانه زدن نماید. از این رو توسعه فرهنگی، سیاسی و اقتصادی کردستان ایران باید به جد در دستور کار مسئولان قرار گیرد و بخشی از کم کاریهای پس از انقلاب (با یک گشت و گذار ساده عقب ماندگی شهرها و روستاهای کردنشین ایران نسبت به کلانشهرها و شهرهای مهم ایران، قابل مشاهده است.) در مقابل این قوم جبران گردد و....
4) ارتباط پیوسته، سطوح بالا و همه جانبه با کردهای عراق از طرق مختلف باید در دستور کار مستولیان سیاست خارجی ایران باشد. حتی اگر لازم است خطوط ارتباطی جدید، سریع و کارآمدتری تعریف گردد. ارایه مشاوره های سازنده و کاربردی به کردهای عراق در حفظ همدلی ها و نیز پیشگیری از درافتادن به دامن بیگانگان موثر است.
5)بلا شک در کردستان عراق نیز گرایشهای متعدد (حتی اقوام گوناگون هر چند با جمعیت کمتر) در برابر هم قرار دارند و بویژه با رحلت مرحوم طالبانی اتحادیه میهنی کردستان عراق نیز تلاشها برای جایگزینی ایشان در جریان است. در ارتباط با رقبای بارزانی، ایران لازم است تا ارتباط تنگاتنگش با آنها را از مجاری شایسته و مکتوم، پیوسته تعقیب نموده، از نخبگان دارای اقتدار حمایت نماید و....
6)برگزاری نشست فوق العاده و ضربتی اطاق فکر شورای امنیت ملی کشور (با حضور دیگر مسئولان مرتبط) با کارشناسان با دیدگاههای مختلف و البته صاحبنظر در موضوع. واضح است که برآیند این نشست نباید مثل نتایج سایر همایش ها در بهترین حالت منتشر و بایگانی گردد و اما مسئولان راه خویش را بپیمانید. لازم است در همان نشست ها با نزدیک نمودن مواضع نظری، تجربی و عملی شرکت کنندگان (که حتما از گرایش های مختلف علاقه مند به این مرز و بوم باشند)، به راهکار مشخص برای برخورد با مشکل رسیده و برای عملیاتی نمودن آن نقطه نظرات به جمع بندی رسیده و برابر آن برای تحقق آن اقدام نمود.

 

تحریریه مجله ایرانی روابط بین الملل