شما اینجا هستید: Homeسخن سردبیرمعمای استعفای حریری و رقابت ایران و عربستان در منطقه

سخن سردبیر

معمای استعفای حریری و رقابت ایران و عربستان در منطقه

سیده مسعوده میر مسعودی

استعفای سعد حریری از نخست وزیری لبنان، آن هم در ریاض، شگفتی همگان را بر انگیخت و پرسش های متعددی در ذهن تحلیل گران روابط بین الملل ایجاد کرد .چرا نخست وزیر ۴۷ ساله لنبان این چنین شتاب زده از سمت نخست وزیری کناره گیری کرد ؟ و مهم تر از آن چرا در ریاض این تصمیم را گرفت ؟ چرا بعد از ملاقات با تیم ایرانی و در سفر به ریاض، به این اقدام دست زد؟چرا در شرایط کنونی که داعش در خاورمیانه در حال حذف شدن است  این تصمیم ، شتاب زده  گرفته شد ؟
با توجه به متن استعفای سعد حریری که  بشدت از ایران و حزب الله انتقاد کرده و دلیل استعفای خود را تهدید و عدم امنیت جانی  اعلام کرده و هم چنین  فضای کنونی لبنان را با فضای سال ۲۰۰۵ و ترور رفیق حریری مشابه دانسته  است. در نگاهی گذرا، این برکناری خود خوانده برای یک نخست وزیر کمی بدور از اخلاق دیپلماتیک می باشد و شاید عوامل فراتر از تهدید جانی باعث تصمیم گیری عجولانه نخست وزیر لبنان شده است.
سعد حریری بر  مسند نخست وزیری کشوری  بود که ثبات داخلی ندارد و گروه ۸ مارس به عنوان نماینده حزب الله قدرت زیادی گرفته و شاید این مسئله باعث شده تصمیم گیر کلیدی کشور احساس امنیت نکند و با کوچکترین تهدید عقب نشینی کند .از طرف دیگر اعلام استعفای سعدحریری در ریاض ،می تواند نشان از وابستگی حریری به عربستان و اعتماد به این کشور باشد که به قدری زیاد بود که لقای نخست وزیری را در یک سفر به عطای آن ببخشد و تحت لوای عربستان در بیاید .جدا از مسائل سیاسی و دیپلماتیک  ، این رفتار سعد حریری برای شخصیت یک فرد نیز برازنده نیست و این ضعف شخصیتی این فرد را از نظر روانشناختی می رساند .
در این تحلیل سعی شده  چرایی حرکت سعد حریری در تحلیل لایه به لایه مورد واکاوی قرار گیرد:
 از نظر روانشناختی می توان گفت با رفتار هیجانی و بدور از قوانین عرفی و دیپلماتیک سعد حریری ،این نتیجه راگرفت که سعد حریری از نظر شخصیتی  فردی  متزلزل در شناخت جایگاه خود و تصمیم گیری در این جایگاه  است و این نشان از بی ثباتی و تزلزل در شخصیت فردی است .از نظر اجتماعی .جامعه لنبان یک جامعه موزائیکی از نظر هویتی و قومیتی و مذهبی و ...است و سعد حریری نتوانسته بود از نظر رهبری در نقش نخست وزیر تاثیر گذار باشد و این می تواند هم از گوناگونی جامعه تاثیر پذیر باشد و هم غیر حرفه ای بودن حریری باشد که نتوانسته  بین خود و جامعه تحت فرمانش ایجاد ارتباط بکند و در قبال این عمل خود را مسئول در جوابگویی و شفاف در توضیح تصمیم بداند و متقابلا جامعه نیز  از او در خصوص این رفتار هیجانی توضیح بخواهد . البته این مورد رااز خاصیت جوامع توسعه نیافته هم می توان  قلمداد کرد و فقط مربوط به لنبان نیست و در اکثر کشورهای خاورمیانه درجه پاسخ گویی و شفافیت و نظر افکار عمومی کم اهمیت تلقی می شود .    
در لایه سیاسی :  عملکرد لبنان طبق توافق طایف بطور ضمنی از سه گروه مذهبی در قدرت تاثیر می پذیرد که رئیس جمعور مسیحی و نخست وزیر سنی مذهب و رئیس پارلمان شیعی می باشد و لبنان از نظر سیاسی تاثیر پذیر است و سوریه  نیزکشور کلیدی در راهبردهای لنبان است ودر قبال بحران سوریه سه گروه تشکیل شد گروه ضد سوری  متحدین۱۴ مارس که سعد حریری از این گروه محسوب می شود و  گروه ۸ مارس گروهی که از اتحاد حزب الله و حزب عمل و گروه سوم نیز تاحدودی تحت سیطره گروه دوم می باشد البته این گروه به ترور رفیق حریری در ۲۰۰۵  هم متهم کردند  .بهرحال سعد حریری در کشوری چند گانه در تصمیم های راهبردی  وبی ثبات  و  واجد مشکلات داخلی نخست وزیر بود و دایره عملکردی  او درتصمیم و تاثیر سیاسی در حد یک مدیر داخلی بود و این تصمیم سعد حریری که بدور از استعفا طبق قوانین حاکم بر لبنان  نیز  تعجبی ندارد و از نظر مردم و دولت لنبان مسئله حادی نیست .
در بعد منطقه ای استعفای  سعد حریری می تواند در معادلات و رقابت منطقه ای مخصوصا بین ایران و عربستان تاثیر بسزایی داشته باشد .  این استعفا به ایران در سیاست خارجی که آمریکا باادبیات جدید "نقص روح برجام "سعی در محدود کردن حوزه عملکردی ایران دارد  تاثیر خوبی نخواهد داشت .عربستان با افزایش متحدان عربی و غیر عربی سعی دارد حوزه عملکردی را گسترده کند و استعفای سعد حریری از ریاض بر قدرت راهبردی عربستان می افزاید .
ایران برای موازنه حمایت از حوثی های یمن را افزایش می دهد و سعی می کند توپ بازی باعربستان   را از لبنان به یمن بکشاند .از طرف دیگر ملک سلمان شاهزاده جوان با اصلاحات گسترده سعی دارد کشورش را برای حمایت همه جانبه و بیشتر آمریکا آماده کند و در راستای این اصلاحات اقتصادی و غیره ،چهره ای جدید با ماسک حقوق بشری و تعدیل در آموزه های اسلامی یک کشور متعادل از نظر مذهبی برای جهان بسازد. سعد حریری بنوعی در اعتماد به عربستان و استعفا از ریاض ، وجه عربستان رادر نظام بین الملل و منطقه بنوعی بالا برد که عربستان ، قدرت عمل در حد تغییر و تاثیر در نخست وزیری کشورها را دارد و این می تواند درمنطقه  قدرت عمل عربستان را افزایش داده و حوزه عملکردی اش را  نیزوسیع تر کند .ولی از طرف دیگر با خروج سعد حریری از لبنان دایره عمل حزب الله افزایش می یابد و قدرت نظامی و نفراتی خود را افزایش دهد و هم چنین با تجربه فعالیت در جنگ داخلی سوریه و سرکوب کردن داعش توانسته قدرت عمل خودرا آزمایش کند و کمک های همه جانبه ایران نیز توانسته حزب الله را از فکر یک حزب تاثیر گذار در لبنان به گروهی تاثیر گذار در سرنوشت منطقه تبدیل کند .
نتیجه گیری: سعد حریری با استعفای شتاب زاده آن هم در کشوری دیگر بنوعی به کشور خود بی احترامی کرده و این تصمیم  راچه بصورت  فردی گرفته باشد و چه بصورت اجبار از طرف عربستان به او شده باشد در تاریخ لبنان از او بخوبی یاد نخواهد شد سرنوشت لبنان با ملت های گوناگون از مذهب و هویت نیاز به تصمیم گیرانی دارند که بتواند یک اتحاد ملی در چارچوب حاکمیتی برایش ایجاد کند  احتیاج دارد و بتواند از پتانسیل های کشور در جهت شکوفایی این پتانسیل ها استفاده کند و بیشتر در حوزه داخلی برای ملت خودش تلاش کند تا اینکه در منطقه تاثیر گذار باشد.


سردبیر مجله ایرانی روابط بین الملل
۹۶/۸/۱۹