شما اینجا هستید: Homeیادداشتتاثیرات داعش بر روابط کشورهای منطقه

تاثیرات داعش بر روابط کشورهای منطقه

علی ساجد - کارشناس ارشد مطالعات غرب آسيا

کیفیت و نوع بازیگری واحدهای سیاسی در محیط بین الملل تا حد قابل توجهی تابعی است از شرایط و مولفه‌های حاکم بر این محیط. اتخاذ سیاست و نوع رابطه کشورها بر حسب عوامل و متغیرها در بستر زمان و اقتضاءات، نمودهای مختلفی می‌یابند. متقابلا نیز سیاستهای کشورها بر محیط بین الملل و مولفه‌های موثر آن تاثیر می‌گذارند.
پیدایش منظومه‌ی فکری سلفی تکفیری و گسترش آن، تاثیر مستقیمی بر روابط کشورهای منطقه بعنوان بازیگران اصلی تحولات آن داشته است. هر یک از قدرتهای منطقه‌ای و حتی فرامنطقه‌ای به فراخور راهبردها و منافع خود، رویکردهای متفاوتی به این جریان داشته‌اند. این جریان در طول تاریخ معاصر در منطقه خاورمیانه تحت عناوین متعددی اعم از وهابیت و القاعده و داعش و ... رخ نموده و روابط کشورهای منطفه را با فراز و نشیب هایی روبرو ساخته است.
حوادث 11 سپتامبر 2001 را باید نقطه عطفی در تاریخ حیات جریانات تکفیری به حساب آورد. پس از این حادثه و در پی حمله ائتلاف بین المللی به فرماندهی آمریکا به افغانستان و سپس عراق در 2003، رهبران و بدنه این جریانات با هدف آنچه خود (جهاد علیه کفر) می نامیدند عازم عراق شده و مبارزه با آمریکا و تهدید منافع و نیروهای این کشور و همپیمانان آن را آغاز کردند. با خروج نیروهای آمریکایی از عراق در سال 2011 و بروز انقلابهای عربی و در پی ناآرامی های سوریه، ایده ی تشکیل خلافت اسلامی از سوی تئوریسین های تکفیری مطرح و فاز عملیاتی آن با اعلام موجودیت دولت اسلامی عراق و شام  کلید خورد. این جریان با تغییر رویکرد از مبارزه با آنچه کفر می‌نامیدند به آنچه که از آن به شرک و نفاق یاد می‌کردند (یعنی ایران و حزب‌الله و عراق و سوریه) دوران جدیدی از حیات خود را آغاز کردند.
این گروهک پس از تسلط بر بخشهای شرقی سوریه  توانست در سال 2014 با بهره‌برداری از خلأ سیاسی عراق، مناطق غربی این کشور از جمله شهر مهم موصل را اشغال نماید.
دولت ترکیه را باید از عوامل تقویت و گسترش این جریان قلمداد کرد چرا که مرزها و خاک این کشور عقبه ی تامین کننده لجستیکی و انسانی آن محسوب می‌شد که پس از تسلط بر میادین نفتی سوریه و عراق، خاک این کشور تبدیل به گذرگاه ترانزبت و فروش نفت و تامین منابع مالی این گروه تروریستی شد. این امر موجبات اعتراض شدید دولت سوریه و عراق را فراهم آورد. حمایت مدیریت شده آنکارا از تروریستهای تکفیری جهت تضعیف و سرنگونی دولت بشار اسد ادامه یافت و تبدیل به عامل دیگری در تیرگی روابط دمشق و آنکارا شد.
بعداد نیز بارها نسبت به حمایت لجستیکی داعش از مرزهای ترکیه و عدم اهتمام آنکارا به بستن مرزهای خود جهت عدم تردد تروریستها اعتراض کرد که سبب بروز تنش در روابط دو کشور گردید.
شاید بتوان نقش عربستان و قطر را به ترکیه تشبیه کرد با این تفاوت که بدلایل ژئوپلیتیکی، حمایت آن دو بیشتر خود را در قالب حمایت‌های سیاسی و مالی و معنوی نشان داد و تبدیل به یکی از عوامل تنش میان ایران و این کشورها در عرصه سوریه و عراق شد.
اما به همان اندازه که ظهور داعش به عنوان یک تهدید مشترک باعث افتراق دمشق و بغداد از آنکارا و ریاض گردید، موجبات همگرایی هر چه بیشتر سوریه و عراق با ایران را فراهم کرد و فصل جدیدی از روابط و همکاری های منطقه‌ای میان دمشق و بعداد و تهران گشود. دولت نوپای عراق که با ورود نیروهای داعش در معرض تهدید و بغداد در آستانه سقوط قرار گرفت، ایران به عنوان همپیمان منطقه‌ای این کشور، قوی ترین همکاری طول تاریخ روابط دو کشور را در قالب همکاریها و کمک تسلیحاتی و اطلاعاتی و در چارچوب قوانین بین‌المللی آغاز کرد.
لذا در یک جمع بندی باید ظهور پدیده‌ای تکفیری و تروریستی بنام داعش را عامل تقویت روابط میان ایران و عراق و سوریه دانست و از سویی دیگر عاملی مهم در تضعیف روابط این کشورها با عربستان و قطر و ترکیه تلقی کرد.

 

تحریریه مجله ایرانی روابط بین الملل