شما اینجا هستید: Homeیادداشتباید ها و نبایدهای ما در شرایط امروز منطقه و جهان

باید ها و نبایدهای ما در شرایط امروز منطقه و جهان

دکتر محمد منصور نژاد

دررشته مديريت اجرايي استراتژيك كه با  نگاهي راهبردي به موضوعات مي پردازد،  مدل و تكنيك «سوات»( SWOT)  كه هم به محيط دروني و هم محيط بروني سازمان (که می تواند یک نهاد فراملی، ملی و یا فرو ملی باشد) در دو بعد منفي و مثبت توجه دارد، مناسب ترين قالب براي تامل در سوژه ها هستند. در این مدل هم به محیط بیرونی یک پدیده توجه می شود که شامل فرصت ها از یکسو و تهدید ها از سوی دیگر بوده و هم به محیط درونی که شامل قوتها از یکسو و ضعفها از سوی دیگر است.
بر این اساس برای یک سیستم، 4 حالت و 4 استراتژی کلی (که هر یک شامل استراتژی های کوچکترند) متصور است:
1) اگر هم محیط بیرونی سیستم مناسب باشد (وجود فرصت) و هم محیط درونیش (وجود قوت). در این صورت تجویز این مدل، گزینش «استراتژی تهاجمی» از سوی مسئولان سیستم  است.
2) اگر محیط بیرونی مساعد است، ولی سیستم در درون با ضعف مواجه است. این نظام لازم است استراتژی محافظه کارانه (بازنگری) در پیش گیرد.
3) یا اینکه محیط بیرونی مساعد نیست و در تهدید است، اما سیستم از قوت درونی برخوردار می باشد. در این صورت استراتژی پیشنهادی رقابتی (تنوع بخشی) است.
4)در نهایت  اگر سیستمی هم از جهت محیط بیرونی در تهدید و هم در محیط داخلی با ضعف مواجه باشد، تجویز استراتژی تدافعی است.
نکات یاد شده را در جدول زیر می توان به تصویر  کشاند:

ماتریس  SWOTو نحوه تعیین استراتژیها

ماتریس  SWOT قوتها (S) ضعفها (W)
فرصتها  (O) راهبردهای تهاجمی: SO
راهبرهای بازنگری: WO
تهدیدها (T) راهبردهای تنوع بخشی:  ST راهبردهای تدافعی: WT


اگر بر اساس این مدل، اجمالا به شرایط سیستم سیاسی کشورمان ایران در شرایط حاضر بنگریم، می توان گفت که:
با روی کار آمدن «ترامپ» در آمریکا و نیز گزینش «محمد بن سلمان» به ولیعهدی عربستان، شرایط جهانی و منطقه ای نسبت به سال پیش به سوی تهدید علیه ایران سیر می کند. گرچه تضعیف داعش می تواند تا حدودی فرصتِ منطقه ای هم لحاظ شود، ولی حوادث تروریستی تهران نشان داد که این فرصت مطلق و فراگیر نیست. پس وجه غالب برای کشور ما، افزایشِ تهدید جهانی و منطقه ای نسبت به سال پیش است.
اگر مفروض بالا (تهدید بیش از فرصت برای ایران در شرایط حاضر) درست باشد، در گزینش راهبرد، دو استراتژی که به فرصت های محیط بیرونی مبتنی اند، یعنی استراتژی تهاجمی و استراتژی محافظه کارانه (بازنگرانه) در شرایط حاضر نباید در دستور کار مسئولان جمهوری اسلامی ایران قرار گیرد.
و گزینه های مقابل یکی از دو استراتژی دیگرند: یا استراتژی تدافعی و یا استراتژی تنوع بخشی (رقابتی).
با این وصف می توان هم «نباید های» سیاست خارجی و داخلی ایران را بیان نمود و هم «باید ها» را برشمرد.
الف) نبایدهای جمهوری اسلامی ایران در شرایط حاضر
1)نباید به هیچ اقدام و یاشعار (رجزخوانی) های تحریک کننده برای دیگران از سوی همه متولیان امر صورت پذیرد؛
2)نباید به شکافها و تفرقه ها در هر سطح و بُعدی دامن زد. (نزاع بین مسئولان، شکاف دولت- ملت، شکاف قومیتی، مذهبی، نژادی و... ممنوع)؛
3)نباید مسایل اتفاقیه، را به مباحث درون حزبی، تشکیلاتی و تسویه حساب جریان های سیاسی و اجتماعی تقلیل داد؛
4)نباید خط گفتگو و تماس با آمریکا و عربستان را کاملا بست و بلکه از فرصت های مناسب برای تبیین مواضع بهره جست.
ب) بایدهای جمهوری اسلامی ایران در شرایط حاضر
1) تقویت بنیه دفاعی در ابعاد گوناگون (سخت و نرم: از نظامی تا فرهنگی) و اطلاع رسانی به دیگران (نه تحریک) نسبت به توانایی های خودی؛
2) تشکیل جمعی از کارشناسان به صورت بین رشته ای از همه ایران دوستان (فراتر از نگاه جناحی و ....) برای مطالعه و مشاوره در زمینه مسایل فرامرزی و ملی به عنوان بازوی اصلی شورای امنیت ملی؛
3)کنترل و حتی برخورد با نیروهای خودسر و افراطی که برای نظام هزینه تولید می کننند؛
4) اطلاع رسانی و آگاهی بخشی گسترده جهانی از فعالیت های صلح طلبانه، ضد تروریستی و دیپلماتیک نظام برای ایجاذ ذهنیت مثبت در افکار عمومی جهان نسبت به ایران؛
5)رایزنی نزدیکتر و حتی تشکیل ائتلاف با کشورهایی که کاملا در خط آمریکا و عربستان حرکت نمی کنند؛
6)رصد پیوسته و جامع تحرکات رقبا در سطح جهانی و منطقه ای و تعیین وضعیت و اعمال تحرکات بر روی کالک و نقشه ای که پیوسته به روز شود و در اختیار تصمیم سازان و تصمیم گیران نظام قرار داده شود.
و....

 

تحریریه مجله ایرانی روابط بین الملل