شما اینجا هستید: Homeیادداشترقابت اقتصادی ایران با ترکیه در قطر

رقابت اقتصادی ایران با ترکیه در قطر

محمدعلی هژبری:دانشجوی دکتری علوم سیاسی

بحران در روابط سیاسی قطر با همسایگان عربی اش در روز ۵ ژوئن ۲۰۱۷ با قطع روابط دیپلماتیک چهار کشور عربی،یعنی مصر،امارات متحده عربی، بحرین و به محوریت عربستان سعودی به وقوع پیوست.بعدها تعداد زیادی از کشورهای عربی از این اقدام پشتیبانی کرده و روابط خود را با قطر قطع کردند.
لیبی، مالدیو،سنگال، موریتانی،چاد، کومور، نیجر و گابن از جمله این کشورها بودند.بلافاصله مرزهای زمینی،دریایی و هوایی کشورهای همسایه به روی قطر بسته شد.عربستان علت قطع روابط و تحریم قطر را حمایت از تروریسم توسط این کشور، عنوان کرد.به دنبالِ تحرکاتِ کشورهای هم پیمان عربستان،قطر از ایران و ترکیه طلب کمک کرد.چرا که در چند ساعت اولِ اعلان تحریم قطر،فروشگاهای قطر پُر از خالی شد!
قطر با ۱۴۶ هزار دلار بالاترین درآمد سرانه دنیا را دارد و حتی بالاتر از کشورهای لوکزامبورگ، سنگاپور، کویت،نروژ،امارات،هنگ کنگ،امریکا و سوئیس قرار میگیرد.این سرانه بالا بخاطرِ جمعیت دو میلیون و دویست هزار نفری و به مددِ درآمد عظیمی است که از میدان های مشترک گازی با ایران، بدست میاورد.متاسفانه بخاطر تحریم طولانی مدت ایران در سالهای گذشته، در این میدان های گازی یکه تازی کرده و با جذب شرکتهای بین المللی،به یک بازیگر مهم انرژی تبدیل شده است. با این وجود،حتی قبل از تحریم،یک سوم مواد غذایی مورد نیاز قطر از طریق صادرات عربستان سعودی و امارات متحده عربی به این کشور تامین می شد.تقریبا تمام مواد غذایی این کشور، یعنی ۳ میلیارد دلار در سال،از طریق واردات تامین میشود.
بعد از تحریم قطر،نگاه ها به سمت ایران و ترکیه برگشت.ورود ایران به قضیه و ارسال محصولات غذایی با ترس و دودلی همراه بود.علی رغم اینکه،قطع روابط با قطر تا حد زیادی بخاطر ایران بود.چنانکه در خبرها آمد،یکی از شروط سیزده گانه ائتلاف عربستان، قطع یا کاهش روابط با ایران بود.اما ترکیه در ۴۸ساعت بعد از اجرای تحریم کشورهای عربی علیه قطر، قفسه‌ها و فروشگاههای قطر را از مواد غذایی پُر کرد!
در حالی که کشور ما،مزیت های بیشتری،در مقایسه با ترکیه،برای ورود سریعتر به قطر داشت.از جمله نزدیکیِ جغرافیاییِ بیشتر و محصولات کشاورزی و غذایی با کیفیت تر.سوال این است،چرا ترکیه،موفقیت بیشتری نسبت به ما در ورود به بازار قطر و سایر بازارها داشته است؟

▪نگاه ایدئولوژیکی و نگاه اقتصادی
نکته بسیار مهم اینکه،نگاه ترکیه به حوادث و تحولات در مرحله اول،نگاهِ اقتصادی است.بالعکس کشور ما که نگاهِ غالب آن به حوادث و تحولات منطقه ای و پیرامونی،نگاهِ ایدئولوژیکی است.همچنان که علی رغم حضور فیزیکی، نظامی و مستشاری جمهوری اسلامی  ایران در سوریه و عراق،بازار این دو کشور در دست تُرکهاست.با وجودِ هزینه اقتصادی و انسانی ایران، برای امنیت این دو کشور و بالعکس،اقدام ترکیه برای ناامن کردن این کشورها(حمایت از داعش و بمباران متعدد عراق بخاطر کردها) حضور اقتصادی و تجاری آن ها،بسیار قویتر است.
هرچند نباید از ایدئولوژی اخوانی ترکیه و دولت اردوغان در نزدیکی به قطر و اهل سنت بودن ترک ها در نزدیکی به عراق و سوریه،غفلت کرد،ولی همانطور که گفته شد،علت اصلی این موفقیت، بخاطر روحیه اقتصادی قویتر تُرک هاست.
به نظر می رسد در اقتصاد،ایدئولوژی کمترین تاثیر را دارد. کشوری که هیچ گونه مرز دریایی و زمینی با قطر ندارد،از هزاران کیلومتر آن سوتر، قفسه فروشگاه های قطر را پر میکند و تصویر محصولاتش بر صفحات اینترنتی نقش می بندد!ولی برخی استان های بزرگ ایران همانند فارس که از دیرباز با کشورهای عربی رابطه داشته است،موفقیت چشم گیری بدست نیاورده است.در خبرها آمده بود ،صادرات تخم مرغ ایران به قطر متوقف شده است.چرا که قیمت ترکیه، بسیار پایین تر است.تخم مرغ عراق را هم ترک ها تامین می کنند. چون ترکها تا متوجه می شوند،ایران هم می تواند صادر کند،قیمت محصول خودشان را پایین می آورند.

▪ایدئولوژی اختلاف زا،اقتصاد اشتراک زا
نکته دیگر اینکه،ایدئولوژی،اختلاف زا و اقتصاد،اشتراک زا و وحدت افرین است.وابستگی اقتصادی،وابستگی فکری هم بدنبال می اورد ولی وابستگی فکری، وابستگی اقتصادی نه.شهروندان قطری با به اشتراک گذاشتن تصاویرِ خریدهای کالاهای ترکیه‌ای خود، از دولت آنکارا تشکر کردند.برخی شهروندان قطری با نمایش محصولات ترکیه ای،نوشته اند:"با توجه به نوشته  لاتین (ترکیه ای) روی این کالاها باید زبان ترکی را یاد بگیریم"


▪ اقتصاد خصوصی و اقتصاد دولتی
در زمان حاضر،سرعتِ تصمیم گیری بسیار مهم است.بی شک، علت تاخیر ورود اقتصادی ما به قطر،دولتی بودن اقتصاد است.حتی اقتصاد خصوصی هم باید منتظر تصمیمات سیاسی باشد،ولی اقتصاد آزاد و خصوصی ترکیه،این تنگناها را ندارد.
در زمان تحریم‌های روسیه هم با وجود تمایل طرف روسی برای تجارت با ایران، سستی مجموعه اقتصادی کشور یا نداشتن برنامه و در اولویت نبودن روابط اقتصادی، باعث شد سهم ما از تجارت روسیه در مقابل ترک‌ها بسیار ناچیز باشد. در بازار روسیه هم، موفقیت از آنِ ترکیه بوده است.اولویت و ضرورتِ اقتصاد برای ترکیه، تا آنجاست که، حاضر نشد تیرگی روابطش با روسیه، که بدنبالِ سقوط جنگنده روسی توسط این کشور اتفاق افتاد، ادامه پیدا کند.و از دولت روسیه، معذرت خواهی کرد.
بی شک ضعف های زیادی وجود دارد. اشکال دیگر را می توان در پایتخت محوری و ضعف استان های حاشیه دانست.شهرهای مرزی دیگر هم، همانندِ آستارا با نزدیکی به آذربایجان، جلگه و کشت و صنعت خوزستان با نزدیکی به عراق، بیشترین توانایی را در  صادرات به کشورهای همجوار دارند که در مرحله اول، نیازمند تقویت خود این استان هاست.

 

تحریریه مجله ایرانی روابط بین الملل