شما اینجا هستید: Homeیادداشتاهداف سیاسی سفر اردوغان به تهران

اهداف سیاسی سفر اردوغان به تهران

رامتین رضایی: عضو هیئت تحریریه

سفر اخیر رجب طیب اردوغان رئیس جمهور ترکیه که پس از رفراندوم تغییر قانون اساسی قدرتمند ترین و مبسوط اليد ترین شخصیت در این کشور به شمار می رود اگرچه از جنبه های منافع و توافقات تجاری و اقتصادی چشم نوازی بیشتری دارد اما به نظر می رسد که پیام و پیامدهای سیاسی آن خصوصا در شرایط بسیار حساس و کنونی منطقه از اهمیت اولی تری برخوردار است.
مناسبات دو کشور در سال های اخیر فراز و فرودهای قابل توجهی را خصوصا از زمان آغاز جنگ داخلی در سوریه تجربه نموده است. مواضع متفاوت و بعضا متضاد دو کشور نسبت به بحران مذکور موجب ایجاد شکاف نسبي در روابط سياسي دو کشور گردید. اما با این حال مناسبات دو کشور همسایه خصوصا در حوزه اقتصادی هیچگاه خللی به خود ندیده و همچنان حائز اهمیت فراوان است.سفر روسای جمهور و نخست وزیران ترکیه به ایران حادثه جدید و غیرمنتظره ای به شمار نمی رود اما سفر اخیر اردوغان به تهران در شرایط ویژه و حساسی رخ داد که تحلیل و تبیین آن ضروری به نظر می رسد.
سفر به مسکو و ملاقات با پوتین متحد کلیدی ایران و کشوری که مواضع آن در سوریه در تعارض با ترکیه قرار دارد پیش از عزیمت اردوغان به تهران نمایانگر تغییرات و تحولات قابل توجهی در موقعیت و جایگاه ترکیه در منطقه و جهان است که می تواند به تغییر معادلات در منطقه خاورمیانه نیز منجر شود.
امضای قرارداد خرید سیستم دفاع ضد موشکی از روسیه اقدامی بی سابقه و عجیب از سوی یک کشور عضو ناتو بود که اعتراض اعضای خصوصا اروپایی این پیمان را به شدت برانگیخت.
رفراندوم قانون اساسی در ترکیه و تغییرات این قانون به نفع حزب حاکم و شخص اردوغان از طرف اعضای اتحادیه اروپا اقدامی مغایر با دموکراسی عنوان گردیده و موجب تیرگی شدید روابط طرفین شد. از سوی دیگر اختلافات ترکیه و آمریکا در خصوص شبه نظامیان کرد در سوریه که از حمایت آمریکا برخوردار هستند و نیز حضور فتح الله گولن مخالف سرسخت و شماره یک اردوغان در خاک آمریکا شکاف ترکیه و غرب را عمیق تر ساخت. با اضافه نمودن مساله برگزاری رفراندوم در اقلیم کردستان عراق که در صورت اجرایی شدن یک تهدید امنیتی برای ترکیه در استان های کردنشین شرق این کشور به شمار خواهد رفت می توان انگیزه های این کشور از چرخش تاکتیکی در سیاست خارجی را درک نمود.
سفر اردوغان به مسکو و تهران از یک سو حاوی این پیام به غرب خصوصا اتحادیه اروپا بود که در صورت به رسمیت شناخته نشدن وضعیت جدید سیاسی در ترکیه ائتلاف و اتحاد این کشور با روسیه و ایران حتمی خواهد بود. از طرفی سفر اردوغان به تهران پیامی جدی و قاطع به رهبران اقلیم کردستان عراق بود مبنی بر اینکه ایران و ترکیه از بعد سیاسی و حتی نظامی در مخالفت با جدایی کردستان از عراق همسویی کامل دارند. بنابراین سفر اردوغان به تهران نمایانگر آغاز فصل جدیدی در سیاست خارجی ترکیه خواهد بود. اما باید توجه داشت که این تغییر جهت بیشتر تاکتیکی و با هدف کسب امتیاز از غرب خصوصا از جنبه به رسمیت شناخته شدن وضعیت این کشور پس از رفراندوم قانون اساسی است.رفراندوم قانون اساسی و بازداشت های گسترده پس از کودتا موجب سرد شدن روابط این کشور با اروپا و متهم شدن به نقض حقوق بشر گردیده است. به شکلی که اکنون بیش از هر زمان دیگری خود را با خطر انزوا رودررو می بیند.
در ماه های اخیر نزدیکی بیشتر و برقراری روابط صمیمانه ترکیه با سه کشور روسیه ؛ ایران و قطر بسیار قابل توجه بود. روسیه و ایران با تحریم های اروپا و آمریکا و قطر با تحریم و منزوی شدن از شورای همکاری خلیج فارس و تعدادی از کشورهای اسلامی مواجه است. بنابراین نزدیکی ترکیه به سه کشور یاد شده نشان از نوعی هم ذات پنداری میان ترکیه و سه کشور یاد شده دارد. اما نباید فراموش نمود که روسیه و ایران و قطر هر سه بزرگترین تولید کنندگان و صادر کنندگان حال حاضر جهان به شمار رفته و ترکیه نیز خود را بهترین مسیر انتقال گاز و عبور خطوط لوله گاز به سمت اروپا می داند. تمایل ترکیه به تبدیل شدن به مسیر انتقال گاز روسیه به اروپا به جای اوکراين بسیار مشهود به نظر می رسد. اتحاد ترکیه با سه کشور ایران و روسیه و قطر می تواند این کشور را تبدیل به گلوگاه انرژی اروپا نموده و در نتیجه قدرت چانه زنی این کشور در سطح منطقه و جهان را به شدت افزایش دهد.

 

تحریریه مجله ایرانی روابط بین الملل