شما اینجا هستید: Homeیادداشتدیدگاه اندیشکده های آمریکایی در خصوص راهبرد ترامپ در قبال ایران

دیدگاه اندیشکده های آمریکایی در خصوص راهبرد ترامپ در قبال ایران

دكتر فاطمه محمدي

كارشناس گروه آمريكا موسسه ايراني مطالعات اروپا و آمريكا(ايران يوريكا)

متعاقب اعلام راهبرد ترامپ در خصوص توافق هسته ای ایران در شبانگاه جمعه 21 مهر ماه 1396، تحلیلگران بسیاری به بررسی و واکاوی سخنان ترامپ پرداخته اند که در این میان واکاوی دیدگاه اندیشکده های آمریکایی شایان توجه می باشد. شایان ذکر است که پیش از اعلام راهبرد از سوی ترامپ، پرداختن به این موضوع نیز در اولویت کار اندیشکده ها قرار داشته است. در پایش صورت گرفته اندیشکده­هایی نظیر بنیاد دفاع از دموکراسی، رند، هوور، هریتج و کارنگی بعد از سخنان ترامپ، تاکنون گزارش ومقاله ­ای در این خصوص منتشر نکرده ­اند وشورای راهبردی روابط خارجی یک مصاحبه وبروکینگز یک ویدئو را در این زمینه بر روی سایت خود درج نموده اند.

شورای راهبردی روابط خارجی در مصاحبه ه­ای تحت عنوان «آیا عدم تأیید توافق هسته ­ای ایران را میخکوب خواهد نمود؟» که از سوی زاچاری لایوب[1] صورت گرفته است از آریانا طباطبایی[2] سوالاتی را پرسیده است. با این مقدمه آغاز شده است که ترامپ توافق هسته ­ای ایران را محکوم نمود و اعلام کرد که ما مسیری که نتیجه اجتناب ناپذیر آن خشونت و هرج و مرج و گسترش هسته­ ای ایران باشد ادامه نمی­دهیم. براساس این اعلامیه، ایالات متحده برنامه جامع اقدام مشترک را لغو نکرد اما از کنگره خواست که آن را بازبینی نماید. از نظر آریانا طباطبایی، کارشناس عدم اشاعه در دانشگاه جرجتون، این حرکت ترامپ در شرایطی که خطر درگیری­ها در خاورمیانه بالاست به اعتبار ایالات متحده آسیب می­رساند. همچنین اگر اتحادیه اروپا به توافق پایبند بماند؛ از دیدگاه ایران این توافق همچنان ارزش حفظ کردن را دارد.

در واقع اقدام ترامپ یک کار سیاسی و نه فنی بوده است و تلاش دارد که تمام آثار اوباما را نابود سازد. بسیاری از افراد در داخل دولت نظیر متیس، تیلرسون، ژنرال دانفورد بیان داشته­ اند که منفعت آمریکا در این است که در این توافق بماند و به اجرای آن ادامه دهد.

یک اجماع کلی وجود دارد که ایران به توافق هسته ای عمل نموده است و یوکیا آمانو، رئیس آژاس بین ­المللی انرژی اتمی نیز چند روز قبل از ایراد عدم پایبندی از سوی ترامپ اظهار داشته است که ایران به توافق عمل نموده است. همچنین اتحادیه اروپا و کمیسیون مشترک برنامه جامع اقدام مشترک نیز به این نکته اذعان داشته اند. شایان ذکر است که در ملاقات تیلرسون با ایرانیان در مجمع عمومی سازمان ملل نیز، وزیر خارجه آمریکا بیان داشته است که ایرانیان موارد فنی توافق را رعایت نموده­اند.

اما رئیس جمهور معتقد است که ایران به روح توافق پایبند نیست. اروپاییان و برخی دیگر اذعان داشته­اند که این برنامه به صلح و امنیت بین­المللی کمک می­کند حتی اگر اصلاحات بزرگی در رفتار ایران صورت نگیرد و قرار بر این نبوده است که این توافق تمام چالش­هایی که ایران برای ثبات و امنیت درمنطقه و فراتر از ایجاد می­کند را مورد توجه قرار دهد و بنا بوده است که فعالیت­ های هسته­ای حساس آن را مختل نماید.

اقدام ترامپ تداعی­ گر حرکت داکا[3] می باشد که همان محول کردن به کنگره است. در واقع ترامپ توافق را تایید نکرد نه به این دلیل که ایران به آن پایبند نبوده بلکه به این دلیل که منافع آمریکا را تامین نمی کند؛ لذا این توپ را به سمت کنگره شوت نمود.

کنگره می­تواند از تحمیل تحریم ­های جدید امتناع ورزد و مانع از ادامه این بازی گردد. سناریو دیگر این است که کنگره می­تواند تحریم­ هایی را اعمال نماید. برخی از جمهوری­خواهان معتدل کنگره که مخالف توافق بودند بر این باورند که منفعت آمریکا بر خروج از توافق نیست لذا در پی تحمیل تحریم­ های بیشتر هستند. سناریو دیگری در خصوص اقدام کنگره مطرح است و اینکه اگر ایرانیان توافق را نقض نمایند یعنی مواد کافی را برای سلاح هسته ­ای جمع آوری کره باشند، کنگره می­تواند به صورت یک جانبه تحریم­ های جدیدی را علیه ایران تحمیل نماید. حال اگر کنگره از تحمیل تحریم ­های مجدد بر ایران خودداری کند، شاهد تأثیر فوری و زیادی بر توافق هسته­ ای نخواهیم بود هر چند در مسیر تأثیر خواهد داشت.

اگر ایران مجبور شود که اجرای توافق­نامه را متوقف نماید چه اتفاق خواهد افتاد؛ از نظر فنی شرایط برای بازگشتن به قبل نیازمند زمان زیادی خواهد بود که از نظر عدم تکثیر این یک گام موفق بسیار بزرگی خواهد بود.

اگر همه امضا­کنندگان توافق به جز ایالات متحده به تعهدات خود عمل نمایند چه اتفاق خواهد افتاد؟ در این صورت با تمرکز بر اروپا روند اجرای توافق ادامه خواهد یافت. رهبری ایران چندین بار در بیانات خود اعلام کرده­اند که در صورت حضور اروپاییان به اجرای توافق ادامه خواهند داد. ایران در سال 2012 برای تقویت روابط اقتصادی، سیاسی و سایر پیمان­ها با اتحادیه اروپا و خصوصاً چین و روسیه که با آنها کار می­کرد به پای میز مذاکره آمد و اهداف به طور نسبی محقق گردید. لذا از نظر ایرانیان در صورت باقی­ماندن اتحادیه اروپا در توافق، برجام ارزش حفظ کردن را دارد. با این­حال این سوال مطرح می­شود که اگر در سال­های آتی به دلیل تحریم ­ها منافع اقتصادی شامل اروپاییان نگردد آیا به این روند ادامه خواهند داد؛ پاسخ آن به تحریم­های ثانویه­ای بستگی دارد که شامل شرکت­های اروپایی می­گردد که در ایران فعالیت می­کنند و دیگر اینکه بحث­ ها و اقدامات کنگره بر سرمایه­ گذاری و کسب و کار تأثیر خواهد گذاشت و باید دید که شرکت­های مختلف چگونه پاسخ خواهند داد.

اگر سرمایه­ گذاران چوب لای چرخ ایران بگذارند، سیاست­مداران ایرانی چه پاسخی خواهند داد؛ حمایت­های مردمی از روحانی از انتقادات شدید محافظه کاران جلوگیری خواهد نمود و در بلندمدت اگر نتایج اقتصادی توافق ملوس نباشد مردم علاقه خود را به توافق هسته­ای از دست خواهند داد. در کمتر از چهار سال دیگر دور دوم ریاست جمهوری روحانی خاتمه خواهد یافت و اگر رئیس جمهور بعدی در پی بازگشایی و اصلاح نظام اقتصادی باشد، شرایط سختی را خواهد داشت.

در مجموع اقدام ترامپ، تلاشی برای افزایش فشار بر ایران بود. در واقع فشار بیشتر، تحریم بیشتر و انزوای ایران. اما اظهارات رئیس جمهور بیشتر از آنکه تداعی کننده راهبرد باشد، فهرستی از مشکلات را بیان کرده است این اقدام ترامپ فارغ از آسیب زدن به اعتبار آمریکا سبب می­شود که در آینده دوستان و دشمنان امریکا به پای میز مذاکره بروند. متحدان ایالات متحده نیز در خصوص اعمال تحریم های درخواستی امریکا، سریع وارد عمل نخواهند شد و در فرایندهایی چندباره به شور و مشورت در خصوص آن خواهند پرداخت. این عدم تائید سبب می­گردد که نقش تحریم­ ها به عنوان یک ابزار سیاست خارجی تضعیف گردد؛ زیرا اگر چه اتحادیه اروپا و چین و روسیه در دستیابی به توافق هسته ­ای نقش داشته اند، اما ایالات متحده آن را رهبری نموده است؛ هرچند تحریم های ایالات متحده به تنهایی موثر نبود اما می­توانست نقش رهبری را ایفا کند. در نتیجه اقدام ترامپ، کشاندن کره شمالی به پای میز مذاکره کاری بسی دشورا خواهد بود. به طور کلی اعتبار و تدام سیاست هایی که سیاستمداران آمریکایی اعم از جمهوری خواه و دموکرات از آن حمایت می­کردند، آسیب دیده است.

اندیشکده بروکینگز نیز ویدیویی را از سوزان مالونی[4] تحت عنوان«چرایی اهمیت اعلام عدم پایبندی ایران از سوی ترامپ»[5] منتشر ساخت که در آن به این پرداخته است که اقدامات ترامپ یک حرکت سیاست داخلی بوده است که پیامدهایی گسترده ای در سیاست خارجی خواهد داشت.

 

تحریریه مجله ایرانی روابط بین الملل

 

[1] Zachary Laub

[2] Ariane Tabatabai

[3] DACA move

[4] Suzanne Maloney

[5] Why Trump’s decertification of the Iran deal matters