شما اینجا هستید: Homeیادداشتبررسی هم پوشانی سیاست خارجی ایران و روسیه در افغانستان امروزی

بررسی هم پوشانی سیاست خارجی ایران و روسیه در افغانستان امروزی

مهدی پادروند: کارشناس ارشد روابط بین الملل

بیست وپنجمین هم اندیشی علمی تخصصی گروه مطالعات روابط بین الملل

گرد آوری و تدوین: لیلا طباطبایی/امیر مقدمی

اتهام‌ها بر روسیه و ایران مبنی بر عمیق‌تر ساختن روابط شان با گروه طالبان نگرانی‌هایی راجع به شروع مجدد «بازی بزرگ» در میدان جنگ نیابتی در افغانستان ایجاد کرده است که می‌تواند نیروهای مورد حمایت امریکا را تضعیف کند. در این باره نیز هدف بر ان است که اهداف و منافع ملی هرکدام از کشورها  دید شده(ایران و روسیه) و دلیل این همگرایی را برای رسیدن به منافع ملی مطرح کنیم.
➖اهداف سیاست خارجی ایران  و روسیه در افغانستان
●تامین امنیت
امنیت افغانستان مسئله ای منطقه ای است. یعنی در منطقه باید از طریق همکاریهای منطقه ای ایران، پاکستان، روسیه به عنوان یک کشور منطقه ای ،کشورهای آسیای مرکزی و چین رفت و آمد تروریست ها به افغانستان کنترل و مدیریت شود. و نیروهای داخلی افغانستان بتوانند به ثبات برسند. نکته مهم این است که بین بحث امنیت و ثبات یک رابطه تعاملی همیشه وجود دارد. اگر امنیت برقرار شود اما ثبات برقرار نشود این امنیت مجددا برهم می خورد.اینجا مسئله ای که وجود دارد این است که در سال 2001 ابتدا در روند بن بحث همکاری های منطقه ای برای حضور بیشتر در افغانستان و با ثبات سازی پذیرفته شد. اما به مرور آمریکا منطقه را کنار گذاشت. یعنی خواست که افغانستان را بدون منطقه مدیریت کند. بنابراین هم وارد مسائل ثبات سازی و هم وارد مسائل منطقه ای شد. ایران ضمن اینکه معتقد است ثبات مسئله داخلی افغانستان است در بحث امنیت آماده همکاری است و معتقد است امنیت بدون اینکه همکاریهای منطقه ای وجود داشته باشد، امکان پذیر نیست.این یعنی امنیت ما هم به امنیت افغانستان بستگی دارد و اگر در افغانستان امنیت نباشد، امنیت ما  و منطقه که مورد توجه دو کشور روسیه و ایران می باشد، هم مورد تهدید قرار می گیرد. و با توجه به سیاست خارجی روسیه دراین باره باید دید که دیدگاه ههای ایران و روسیه نسبت به مسئله یاد شده نزدیک است و می توانند در عرصه سیاست خارجی در زمینه تامین امنیت این کشور و منطقه هم پوشانی داشته باشند.
این موضوع که روسیه می‌خواهد نظم جهانی را از یک جهان تک ‌قطبی به سوی یک نظم جدید (جهان دو یا چند قطبی) سوق دهد، ثابت شده است، پس از نقش برجسته‌ی این کشور در بحران اوکراین، پرونده هسته‌‌ای جمهوری اسلامی ایران و همچنین بحران سوریه، روسیه به دنبال نقش‌آفرینی در حوزه‌ افغانستان و همسایگانش در جنوب و مرکز آسیا است. این در حالی است که روند تحولات امنیتی و سیاسی در افغانستان و ما حول آن، از سال 2015 به این‌سو به گونه‌ جدی و عمیق برای روسیه نگران‌کننده شده است. نفوذ و حضور داعش در افغانستان که روسیه از آن به عنوان یک پروژه‌ی سازمان‌دهی شده برای ناامن‌سازی آسیای مرکزی و این کشور یاد می‌کند، به عنوان یک تهدید استراتژیک برای روسیه به حساب می‌رود.برای مقابله با این تهدید، روسیه به دنبال هم‌پیمانانی در داخل و بیرون از افغانستان است. که در این بین ایران بهترین و شاید مهمترین متحد روسیه در این کشور است. روسیه در کنار ایران با نزدیک شدن به دولت افغانستان و اعلام همکاری با آن به خصوص همکاری‌های اطلاعاتی و بالاتر از آن، از یک‌سو تلاش کرد گام‌هایی را در شمال افغانستان بردارد، و از سوی دیگر، با گروه‌های ضد داعشی چون طالبان و یا هر گروه دیگر، به شمول بعضی گروه‌های جهادی افغانستان، وارد گفتگو شود تا بتواند یک نوار امنیتی را در شمال افغانستان به وجود بیاورد.

●توسعه افغانستان
جبران عقب ماندگی یک بحث توسعه ای است. مسلما اگر افغانستان بخواهد مسیر توسعه را طی کند نیاز به کمک های جامعه جهانی، سرمایه گذاری، ورود فناوری و آموزش دارد. این هم نیازمند کمک منطقه و هم نیازمند کمک فرامنطقه ای است. ایران در تمام کنفرانس های مربوط به مشارکت، بازسازی و توسعه افغانستان همیشه با همه همکاری کرده است. این موضوع نیز مورد توجه روسیه می باشد که توسعه افغانستان برای رسیدن به سطحی از پیشرفت لازم می باشد. بنابراین هم روسیه و هم ایران از این مسئله که کشورهای مختلف در افغانستان سرمایه گذاری کنند و به پیشرفت این کشور کمک کنند استقبال کرده و مسکو و تهران در این موضوع پیش قدم شده اند.
مورد دیگر، مسأله اقتصادی است که باز برای روسیه بسیار مهم است، این در حالی است که اتحادیه اروپا یک سلسله محدودیت‌های اقتصادی را بر روسیه اعمال کرده و هر روز احتمال دارد این محدودیت‌ها بیشتر شود. با توجه به کشیدگی‌هایی که بین اتحادیه اروپا و روسیه در قسمت اروپای شرقی و به خصوص اوکراین وجود دارد، روسیه قصد دارد شرکای اقتصادی خود را در آسیا گسترش دهد. در این زمینه، شانگهای یکی از فرصت‌ها است، به خصوص چین و برخی کشورهای دیگر. در این دو محور، روسیه علاقمند است به به همکاری با کشورهای مهم منطقه روابط خود را گسترش دهد و فرصت‌های بیشتر را برای خود ایجاد کند.

●مبارزه با یکجانبه گرایی آمریکا
ارتباط روسیه با طالبان اکنون روشن شده است. پنج‌شنبه 18 آذر 95 سفیر روسیه در افغانستان این مسأله را به صراحت گفت که با طالبان ارتباط دارند و نگرانی این کشور از گسترش ناامنی در کشورهای اطراف روسیه و در منطقه این کشور است. معنای این افشاگری روسیه این است که این کشور هیچ‌گونه پنهان‌کاری را لازم ندید و به صورت آشکارا گفت که با طالبان ارتباط دارند؛ منتهی سطح همکاری‌های خود را بیان نکرد و به صورت کلی اهداف خود را چند جانبه بیان نمود. احتمالا روسیه از یک ‌سو به دنبال این باشد که بتواند طالبان را قانع سازد تا جبهه ضد داعش را با حمایت روسیه در منطقه ایجاد کند.و از سویی دیگر، وقتی آمریکا خیلی یک‌طرفه در حمایت از برخی گروه‌های ‌‌افراطی از جمله داعش که متهم به حمایت از آن است اقدام می‌کند، یا در برابر فعالیت‌های داعش چشم‌پوشی می‌کند‌. روسیه می‌خواهد با نزدیک شدن به طالبان به آمریکا بفهماند که روسیه نیز می‌تواند با حمایت از طالبان، سطح تهدید علیه آمریکا را در افغانستان افزایش دهد.
این رویکرد در واقع هم پیامی برای آمریکا در افغانستان است و هم می‌تواند یک طرح دفاعی برای جلوگیری از توسعه تهدیدها در داخل خود روسیه باشد؛ یعنی می‌تواند هر دو هدف را تعقیب کند. با این اوصاف روسیه  در کنار ایران در افغانستان می خواهد از این هدف مهم دفاع کند چرا که ایران نیز مانند روسیه از تک وری های آمریکا در منطقه ناراضی است و لذا در افغانستان نیز با وجود حمایت های آمریکا از داعش می¬تواند تهدیدی علیه امنیت مرزهای ایران باشد. در این چارچوب می باشد که ایران و روسیه با توجه به اشتراکات ذکر شده هم پوشانی سیاست خارجی خود را در منطقه و به ویژه افغانستان گسترش داده اند.


●تقویت دولت متمرکز
ایجاد یک دولت متمرکز و قدرتمند در افغانستان نیز از جمله مهمترین اهدافی است که روسیه و ایران در افغانستان به دنبال آن هستند. چرا که تصور روسیه و برخی کشورهای دیگر  از جمله جمهوری اسلامی ایران این است که داعش ابزار و نیرویی است که از سوی کشورهای غربی و آمریکا حمایت می‌شود. افغانستان با توجه به زمینه‌های داخلی بی‌ثباتی که دارد، با عدم کنترل در نواحی دور دست و روستاها روبرو است و داعش در این مناطق می‌تواند پایگاه‌هایی را ایجاد کند.این پایگاه‌ها می‌تواند یک بستر مناسب برای جابجایی، انتقال، رفت و آمد و یا کانال ارتباطی نیروهای داعش به سوی آسیای مرکزی و کل منطقه و به میژه مرزهای ایران قرار گیرد، از این جهت روسیه  و ایران بسیار نگران هستند که این جغرافیا مورد استفاده و نقل و انتقالات داعش قرار گیرد. لذا در صدد برامده اند که یک دولت قدرتمند در افغانستان ایجاد کنند تا از هرگونه فعالیتهای که ممکن است امنیت این کشور و مناطق مورد توجه ایران و روسیه را به خطر مواجه کند را ساقط کند. آمریکایی‌ها با توجه به شکست داعش در عراق و سوریه سعی دارند تا داعش را برای آسیب‌پذیر کردن چین، روسیه و ایران به آسیای مرکزی و جنوب آسیا سوق دهند. در این شرایط چین، روسیه و دیگر کشورها با طالبان رابطه برقرار کرده‌اند تا  از طریق حل این مشکل امنیتی و تقویت دولت مرکزی در افغانستان بتوانند از این هدف امریکا جلو گیری کنند.
ایران نیز اگر تعاملاتی  را با طالبان پی می‌گیرد با این هدف است که طالبان ائتلاف با داعش را پیگیری نکند. بر این اساس در حال حاضر طالبان از یک گروه فراموش شده، در کانون توجهات قرار می‌گیرد. با این حال ایران با دولت افغانستان همکاری و تلاش دارد تا دولت کابل تقویت شود.

 

تحریریه مجله ایرانی روابط بین الملل