شما اینجا هستید: Homeیادداشتاهداف و انگیزه های متفاوت مشارکت کنندگان درحمله موشکی به سوریه

اهداف و انگیزه های متفاوت مشارکت کنندگان درحمله موشکی به سوریه

روح اله سوری:عضو هیئت تحریریه مجله ایرانی روابط بین الملل

طی هفته های اخیر استفاده از مواد شیمیایی برای دو بار خبرساز شد. بار نخست به دنبال قتل سرگئی اسکریپال و دختر 22 ساله‌اش یولیا در خاک بریتانیا، این کشور با مسئول دانستن روسیه اقدام به اخراج دیپلمات‌های روسیه از بریتانیا نمود که بلافاصله این اقدام انگلستان مورد حمایت کشورهای اروپایی و ایالات متحده قرار گرفت و به فاصله کوتاهی از این رخداد، روسیه  شاهد اخراج تعداد زیادی از دیپلمات‌های خود از کشورهای مختلف بود.
موضوع دوم اما دورتر از اروپا و در خاورمیانه رخ داد و به دنبال ادعای ایالات متحده و کشورهای اروپایی مبنی بر استفاده دولت سوریه از سلاح شیمیایی علیه مردم و مخالفان سوری، سه کشور فرانسه، بریتانیا و ایالات متحده آمریکا حمله‌ای را علیه برخی اهداف نظامی و تحقیقاتی در خاک سوریه ترتیب دادند.
اولین چیزی که در ارتباط با این حمله می‌توان گفت این است که اقدام نظامی مذکور برخلاف انتظاراتی که توئیت‌های دونالد ترامپ ایجاد کرده بود، حمله‌ای در ابعاد وسیع و با دامنه درگیر ساختن روسیه و یا ایران نبود. شاید بتوان درباره چرایی این موضوع به دلایلی همچون گفتگوی ترامپ با متحدان اروپایی خود، نگرانی از وارد شدن به یک درگیری با روسیه و همچنین درنظرگرفته شدن اهداف عمدتا سیاسی وغیرنظامی از سوی ترامپ اشاره نمود.
ترزا می در نخستین اظهارنظر خود پس از حملات موشکی به خاک سوریه اعلام داشت که این حملات نه با هدف تغییر رژیم سوریه و نه با هدف دخالت در یک جنگ داخلی و صرفا به دلیل استفاده دولت سوریه ازسلاح شیمیایی صورت گرفته است.
مخالفان و منتقدان اقدام نظامی اروپا و آمریکا علیه سوریه، فرصت ندادن برای انجام تحقیقات و بازرسی‌های بین‌المللی و همچنین انجام نگرفتن اقدام مذکور در چارچوب سازمان ملل و شورای امنیت را از جمله دلایل مخالفت خود عنوان کرده‌اند. این درحالی است که در مقابل، موافقان نیز به احتمال وتوی هرگونه اقدامی ازسوی شورای امنیت توسط روسیه و قرارنداشتن معرفی طرف یا طرف‌های استفاده کننده از سلاح شیمیایی ذیل وظایف گروه‌های بازرسی سازمان ملل و نهایتا نقض حقوق بین‌الملل توسط دولت سوریه را از مهمترین دلایل اقدام خود عنوان می‌کنند.
اما جدای از این استدلال‌ها، در رابطه با انگیزه‌های موجود نزد سه کشور بریتانیا، فرانسه و ایالات متحده برای اقدام خود باید گفت که هریک از این کشورها اهداف و انگیزه‌های مختلفی را برای این حمله داشته‌اند که بعضا با هدف دو بازیگر دیگر متفاوت می‌باشد.
آنچه دوتالد ترامپ را تشویق به انجام چنین حمله‌ای نموده است بیش از هرچیز به حفظ وجهه ایالات متحده در رابطه با خط قرمزهای تعیین شده در زمینه استفاده دولت سوریه از سلاح شیمیایی و همچنین کسب پرستیژ برای خود با توجه به انتقادات ومخالفت‌هایی می‌باشد که در داخل و خارج از ایالات متحده راجع به تصمیمات و سیاست‌های وی وجود دارد. از این لحاظ به نظر می‌رسد حمله چهارده آوریل و همراه نمودن دوکشور تاثیرگذار اروپایی را بیش از هرچیز باید یک موفقیت تبلیغاتی برای دونالد ترامپ به حساب آورد.
عدم همراهی کشورهای اروپایی با برخی سیاست‌ها و تصمیمات ترامپ همچون خروج از توافقنامه پاریس و یا خروج از برجام از جمله مواردی هستند که پس از ورود ترامپ به کاخ سفید باعث تاثیرگذاری بر روابط دو سوی آتلانتیک شده است. لذا در چنین شرایطی به نظر می‌رسد که همراه نمودن فرانسه و بریتانیا می‌تواند برای ترامپ لااقل در کوتاه مدت به عنوان یک ابزار تبلیغاتی در راستای بازسازی وجهه خود مورد استفاده قرار گیرد و ازسوی ترامپ به عنوان دلیلی بر عدم انزوای آمریکا در میان متحدان اروپایی خود مورد تاکید قرار گیرد.
در این میان، طرف‌های اروپایی مشارکت کننده در این حمله نیز هرکدام دلایل و اهداف خاص خود را داشته‌اند. برای بریتانیا پس از قتل جاسوس سابق روس در خاک خود و تنش بوجود آمده با روسیه، حمله موشکی به سوریه فرصتی را برای ادامه فشارها بر روسیه فراهم نموده بود که ترزامی سعی نمود از این فرصت بی‌بهره نماند. همچنین باتوجه به نزدیکی سیاست‌های بریتانیا به ایالات متحده در میان کشورهای اروپایی و درشرایطی که این کشور به دنبال همه پرسی برگزیت، مذاکرات خود با اتحادیه اروپا را برای جداشدن از این اتحادیه آغاز نموده است این حمله می‌تواند به معنای ابرازتمایل بریتانیا برای همکاری بیشتر با ایالات متحده پس از خروج نیز به حساب آید.
در مورد فرانسه نیز می‌توان به تمایل مکرون جوان به ایفای نقش متفاوت و محوری در اتحادیه اروپا و همچنین خواست فرانسه برای بازگشت به خاورمیانه اشاره کرد. نوع رویکرد مکرون به سیاست خارجی و جایگاه فرانسه که می‌توان آن را نوعی بازی در میانه دوگل – سارکوزی عنوان نمود، نیز می‌تواند در رابطه با انگیزه‌های فرانسه برای همکاری نظامی با ایالات متحده مورد توجه قرار گیرد.
اما در مورد تاثیرات این اقدام نظامی مشترک، به نظر نمی‌آید حمله موشکی اخیر علیه سوریه با توجه به حجم و ابعاد آن بتواند تاثیرقابل توجهی بر معادلات قدرت در سوریه به همراه داشته باشد. این حملات همانطورکه ترزا می اشاره کرده نه با هدف تغییر رژیم سوریه و نه با هدف تغییر توازن قوا میان بازیگران درگیر درسوریه صورت گرفته است و همانطور که بیان شد هرسه کشور حاضر در حملات موشکی اهداف و انگیزه‌های متفاوتی از یکدیگر داشته‌اند.
همچنین درصورتی‌که آنچه پنتاگون در رابطه با موفقیت آمیز بودن حمله موشکی و اصابت موشک‌ها به اهداف موردنظر بیان کرده صحت داشته باشد این امر ممکن است روسیه را به سمت تقویت سیستم دفاعی سوریه ترغیب نماید .
از طرفی حمله اخیر می‌تواند هم به تشدید تنش میان روسیه و آمریکا منجر شود و هم می‌تواند به زمینه‌ای برای گفتگو و مذاکره میان دوکشور در ارتباط با آینده سوریه منجر شود. در شرایط کنونی با توجه داده‌های موجود پیش بینی اینکه کدام یک از رخدادهای گفته شده می‌تواند شکل واقعی به خود بگیرد تاحدودی مشکل است، هرچند که درحال حاضر شواهد از تیره‌ترشدن این روابط خبر می‌دهند اما نمی‌توان کشانده شدن روسیه و آمریکا به سمت مذاکره‌ای در مورد آینده سوریه تحت تاثیر این حمله نظامی را هم  امری کاملا منتفی دانست.
در پایان باید گفت که آنچه صحنه سوریه را به وضعیت کنونی و پیچیده‌تر شدن رقابت و تنش میان بازیگران کشانده است را بیش از هرچیز باید در عدم توانایی بازیگران منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای در درک منافع همدیگر و همچنین منافع مشترک ناشی از ایجاد ثبات و امنیت در خاورمیانه و عدم تمایل آنها برای تبدیل بازی موجود در خاورمیانه به یک بازی برد- برد جستجو کرد.
 از یک سو روسیه و ایران دست بالاداشتن خود در سوریه را نتوانسته‌اند به زمینه‌ای برای حل مشکل سوریه در بستر ایجاد یک فهم مشترک با دیگر بازیگران تبدیل نمایند و از سویی دیگر نیز عربستان، ایالات متحده و دیگر رقبای ایران و روسیه، فضای پساداعش را نتوانسته‌اند به بستری برای ایجاد ثبات در منطقه تبدیل نمایند و رقابت را بر همکاری ترجیح داده‌اند. به نظر می‌رسد کلید حل مشکلات سوریه نه در ادامه تنش‌ها در قالب یک بازی برد – باخت که در همکاری و تغییر بازی از سوی همه بازیگران به یک بازی برد- برد نهفته باشد.

 

تحریریه مجله ایرانی روابط بین الملل